کشور عمان در سالهای اخیر به یکی از مقاصد جذاب کاری برای فارسیزبانان (بهویژه ایرانیان) تبدیل شده است. ثبات اقتصادی، امنیت بالای اجتماعی و نرخ پایین جرم و جنایت عمان در مقایسه با بسیاری از کشورها، باعث شده نیروی کار خارجی توجه ویژهای به این کشور داشته باشد. همچنین عدم وجود مالیات بر درآمد شخصی در عمان (مشابه دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس) به معنای دستمزدهای خالص بالاتر است. نزدیکی فرهنگی و جغرافیایی به ایران و نیاز عمان به نیروی متخصص در بخشهای مختلف از جمله نفت و گاز، مهندسی، بهداشت و گردشگری باعث شده بسیاری از ایرانیان شانس استخدام در این کشور را داشته باشند. در این راهنمای جامع، تمام ابعاد کاریابی و کار در عمان – از روشهای جستجوی شغل گرفته تا قوانین کار، دستمزدها، مزایا، هزینههای زندگی و پرسشهای پرتکرار – بهصورت کاربردی و بهروز بررسی شده است تا مخاطبان با دیدی کامل برای اشتغال در عمان تصمیمگیری کنند.
کاریابی در عمان
برای یافتن شغل مناسب در عمان، ترکیبی از روشهای آنلاین و آفلاین توصیه میشود. بازار کار عمان نسبتاً متنوع است اما به دلیل جمعیت کمتر نسبت به همسایگانی چون امارات و قطر، رقابت برای افراد غیرعمانی سختتر از شهروندان عمانی است. در ادامه مهمترین راههای کاریابی در عمان را معرفی میکنیم.
استفاده از سایتهای کاریابی آنلاین
امروزه مؤثرترین روش یافتن فرصت شغلی در عمان بهرهگیری از وبسایتهای کاریابی است. سایتهای معتبر بینالمللی مانند Bayt، Indeed، GulfTalent، LinkedIn، NaukriGulf و Tanqeeb روزانه صدها آگهی شغلی جدید در عمان منتشر میکنند. کافی است یک رزومه حرفهای به زبان انگلیسی (و در صورت امکان عربی) تهیه کرده و در این پلتفرمها پروفایل بسازید. این وبسایتها با فیلترهای پیشرفته (شهر، صنعت، حقوق، سطح تجربه و …) کمک میکنند به سرعت آگهیهای متناسب با شرایط خود را بیابید. همچنین میتوانید هشدار شغلی (Job Alert) تنظیم کنید تا به محض انتشار موقعیت جدید در حوزه دلخواه، از طریق ایمیل باخبر شوید. برخی از این پلتفرمها امکانات جانبی مفیدی دارند؛ مثلاً Bayt با داشتن سازنده رزومه و سیستم تطبیق هوشمند، بهترین آگهیها را بر اساس مهارتها و سوابق شما پیشنهاد میدهد. فعالبودن در این سایتها شانس دیدهشدن توسط کارفرمایان عمانی را بسیار بالا میبرد.
شبکهسازی و استفاده از لینکدین
LinkedIn در عمان یکی از منابع اصلی جذب نیروهای حرفهای است. توصیه میشود یک پروفایل لینکدین قوی شامل عکس رسمی، خلاصه رزومه، مهارتها و سوابق کاری ایجاد کنید. سپس با افراد کلیدی حوزه تخصصی خود، مدیران منابع انسانی شرکتهای عمانی و همکاران سابق ارتباط برقرار نمایید. شبکهسازی حرفهای میتواند شما را به فرصتهای شغلی پنهان وصل کند که در سایتها آگهی نمیشوند. با مشارکت در بحثهای تخصصی و دنبالکردن شرکتهای فعال در عمان، نام خود را سر زبانها بیندازید. لینکدین همچنین بخش Jobs دارد که فرصتهای شغلی متناسب با پروفایل شما را پیشنهاد میکند و امکان درخواست آسان (Easy Apply) برای برخی مشاغل را فراهم کرده است. در کنار لینکدین، حضور در نمایشگاهها و رویدادهای شغلی (Job Fairs) که در عمان یا کشورهای همسایه برگزار میشود، فرصت خوبی برای ملاقات مستقیم با کارفرمایان است. قبل از حضور در این رویدادها، چند نسخه چاپی از رزومه خود همراه داشته باشید و با پوشش حرفهای ظاهر شوید تا تأثیر مثبتی بر کارفرمایان عمانی بگذارید.
جستجوی کار بهصورت حضوری در عمان
برخی متقاضیان ترجیح میدهند با ویزای توریستی وارد عمان شده و مستقیماً در محل به کاریابی بپردازند. این روش ریسکها و هزینههای خاص خود را دارد، اما اگر بتوانید مدتی در عمان حضور داشته باشید، میتوانید به شرکتها، بیمارستانها یا هتلها مراجعه حضوری کنید و رزومه خود را تحویل دهید. حتی میتوانید از مؤسسات کاریابی محلی در عمان کمک بگیرید؛ برای مراجعه حضوری به این مراکز باید ویزای توریستی معتبر عمان داشته باشید. در روش حضوری، امکان مصاحبه رودررو و شناخت بهتر فرهنگ کاری وجود دارد، اما تا پیش از دریافت پیشنهاد شغلی و ویزای کار، اجازه شروع به کار رسمی نخواهید داشت. بسیاری از افراد ابتدا از روش آنلاین استفاده میکنند و در صورت عدم موفقیت، شانس خود را با سفر کوتاهمدت به عمان امتحان میکنند. انتخاب روش مناسب بستگی به شرایط فردی شما (بودجه، سطح مهارت، شبکه آشنایان در عمان و …) دارد و در هر دو حالت میتوان به شغل مناسب دست یافت.
شماره تلفن کاریابی در عمان
یکی از پرسشهای متداول کارجویان ایرانی این است که آیا شماره تلفن مشخصی برای کاریابی در عمان وجود دارد. واقعیت این است که هیچ شماره تماس واحد دولتی یا عمومی برای کاریابی در عمان تعریف نشده است. بهعبارت دیگر، دولت عمان یا وزارت کار این کشور خط تلفنی برای پیدا کردن شغل به خارجیها ارائه نمیکند. در عوض، کارجویان باید از طریق تماس با مؤسسات کاریابی معتبر اقدام کنند. این مؤسسات چه در عمان مستقر باشند چه در ایران، پل ارتباطی بین کارفرمایان عمانی و متقاضیان کار هستند.
تماس با مراکز کاریابی معتبر
داشتن یک راه ارتباطی قابلاطمینان با مؤسسات کاریابی، فرایند یافتن شغل را تسهیل میکند. توصیه میشود تنها با مراکز معتبری تماس بگیرید که مجوز رسمی اعزام نیروی کار دارند و سابقه موفقی در این زمینه ارائه دادهاند. متأسفانه تماس با افراد یا شرکتهای نامعتبر میتواند منجر به اتلاف وقت و هزینه شما شود؛ برخی سودجویان با ارائه اطلاعات نادرست یا وعدههای پوچ، کارجویان را گمراه میکنند. پس پیش از اعتماد، حتماً مجوز وزارت کار و سابقه آن موسسه را بررسی کنید. برای دریافت مشاوره اولیه معمولاً شمارههایی از سوی موسسات معتبر اعلام میشود که کارجویان میتوانند مستقیم با کارشناسان کاریابی صحبت کنند. به عنوان مثال، مؤسسه کاریابی بینالمللی توسعه کار (مستقر در تهران) به عنوان یکی از مجموعههای دارای مجوز رسمی، شماره تماس 09194056649 را برای مشاوره تخصصی کار در عمان اعلام کرده است. همچنین موسسات دیگر نیز شمارههای ثابت و همراه ویژه مشاوره کاریابی عمان دارند. این تماس اولیه به شما امکان میدهد سؤالات خود درباره فرصتهای شغلی، شرایط ویزا و میزان حقوق را بپرسید و از راهنمایی کارشناسان بهرهمند شوید.
نمونه مراکز کاریابی و مشاوره
در حال حاضر چندین موسسه ایرانی و بینالمللی خدمات کاریابی عمان را ارائه میکنند که شماره تماسهای خود را برای ارتباط معرفی کردهاند. همانطور که اشاره شد، هیچ شماره واحد دولتی وجود ندارد و باید مستقیماً با این مؤسسات تماس بگیرید. برای مثال:
– مؤسسه توسعه کار: دارای مجوز رسمی وزارت کار ایران، مشاوره اعزام به عمان (تماس: تهران، 021-88623158 و 09194056649).
– مؤسسه MIE (ملکپور): هلدینگ مهاجرتی شناختهشده که بخشی از خدماتش مشاوره کار در عمان است (تماس: تهران، 021-49196000).
– مؤسسه کارت سبز: شرکت مهاجرتی ارائهدهنده خدمات کاریابی عمان (تماس: 021-49374 و پشتیبانی آنلاین).
– مؤسسه رد استارت: کاریابی بینالمللی مستقر در شیراز با سابقه فعالیت در عمان (تماس: 071-91300386 و 09170055923).
تماس با این مراکز معمولاً رایگان یا با هزینه جزئی مشاوره همراه است. دقت کنید که هر موسسه فرایند خاص خود را دارد؛ برخی ابتدا رزومه شما را ارزیابی میکنند، برخی ممکن است قرارداد مشاوره تنظیم کنند یا هزینه ثبتنام اندکی طبق تعرفه وزارت کار دریافت نمایند. هرگز قبل از اطمینان از اعتبار موسسه، مبالغ سنگین پرداخت نکنید. موسسات معتبر معمولاً حقالزحمه اصلی خود را پس از موفقیت در یافتن شغل و اعزام دریافت میکنند – برای مثال، در مواردی معادل حقوق یک ماه شما را بعد از آغاز به کار به عنوان کارمزد میگیرند. بنابراین از موسسه درباره نحوه دریافت هزینهها و تعهداتشان سوال کنید. با یک تماس تلفنی هوشمندانه میتوانید گام اول را محکم بردارید و مسیر کاریابی در عمان را با اطمینان آغاز کنید.
کاریابی عمان
عبارت کاریابی عمان در میان جویندگان کار گاهی به معنی یافتن شغل از طریق نهادهای رسمی عمان بهکار میرود. در این بخش به دو موضوع مرتبط میپردازیم: استفاده از ظرفیتهای وزارت کار عمان در فرآیند کاریابی، و آشنایی با مشاغل مورد نیاز و فرصتهای شغلی موجود در این کشور.
کاریابی از طریق وزارت کار عمان
وزارت کار عمان (که گاهی وزارت نیروی انسانی نیز نامیده میشود) نقش مهمی در تنظیم بازار کار این کشور دارد. کارفرمایان عمانی برای استخدام نیروی خارجی ملزماند ابتدا مجوزهای لازم را از وزارت کار کسب کنند. بخشی از این فرایند شامل آزمایش بازار کار است؛ یعنی کارفرما باید اثبات کند برای موقعیت شغلی مورد نظر، نیروی عمانی واجد شرایط در دسترس نیست. بر همین اساس، بسیاری از آگهیهای استخدام ابتدا در پورتال وزارت کار عمان یا سامانههای کاریابی داخلی برای شهروندان عمانی منتشر میشود و اگر ظرف مدت مشخصی متقاضی عمانی پیدا نشد، اجازه استخدام نیروی خارجی صادر میگردد. به بیان دیگر، اولویت استخدام با عمانیهاست و این سیاست را عمان در سالهای اخیر با جدیت دنبال میکند. چنانکه از ابتدای سپتامبر 2024 دهها شغل در بخشهای مختلف (از رانندگی و فروشندگی تا مشاغل اداری و فنی) به طور دائم یا موقت برای مهاجران ممنوع اعلام شدهاند. این تصمیمات در راستای برنامهی عمانیزیشن (بومیسازی نیروهای کار) و کاهش نرخ بیکاری شهروندان عمانی اتخاذ شده است.
برای یک کارجوی خارجی، آگاهی از این سیاستها ضروری است. ممکن است شغلی که در گذشته توسط خارجیها اشغال میشد اکنون صرفاً محدود به عمانیها باشد. بنابراین هنگام جستجوی کار، به اخبار و لیست مشاغل ممنوعه وزارت کار عمان توجه کنید. با این حال، وزارت کار عمان درهای اشتغال را به روی متخصصان خارجی کاملاً نبسته است. این وزارتخانه مشاغلی را که همچنان نیاز به جذب خارجیها دارد (به دلیل کمبود نیروی متخصص داخلی) اعلام میکند و تغییرات قوانین استخدامی را اطلاعرسانی مینماید. توصیه میشود در سایت رسمی وزارت کار عمان یک حساب کاربری ایجاد کنید یا رزومه خود را در بانک اطلاعاتی آن ثبت نمایید. هرچند بیشتر خدمات این پورتال به عمانیها اختصاص دارد، ثبتنام در آن و مشاهده فرصتهای شغلی اعلامشده خالی از لطف نیست. در مجموع، کاریابی از طریق مجاری رسمی دولت عمان مستلزم صبر و پیگیری است اما به شما دید بهتری از نیازهای واقعی بازار کار عمان میدهد.
مشاغل مورد نیاز و فرصتهای شغلی در عمان
عمان با وجود محدودیتهایی که برای برخی مشاغل در حال اعمال است، همچنان در بسیاری از حوزهها نیازمند نیروی کار متخصص خارجی است. طبق آمار و گزارشها، صنایع نفت و گاز عمان همچنان به عنوان موتور اقتصادی کشور، بازار کار فعالی برای مهندسان و تکنسینهای مجرب دارد. همچنین حوزه پزشکی و بهداشت از جمله پرستاری، مامایی، داروسازی و پزشکی، به خاطر کمبود نیروی بومی به شدت پذیرای کارشناسان خارجی است. فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز به عنوان بخشی در حال رشد مطرح است و شرکتهای عمانی به دنبال جذب برنامهنویسان و متخصصان IT از کشورهای مختلف بودهاند – اگرچه طبق برنامه جدید، بعضی مشاغل IT مانند برنامهنویس و طراح وب تا سال 2025–2026 به تدریج بومیسازی میشوند.
در بخش مشاغل فنی و تخصصی، مهندسی عمران و ساختوساز (با توجه به پروژههای عمرانی و توسعه زیرساختها)، حملونقل و لجستیک (بهویژه با توسعه بنادر و منطقه آزاد دقم) و صنعت گردشگری و مهمانداری (با رشد گردشگری در مسقط و صلاله) فرصتهای شغلی قابل توجهی ارائه میکنند. برای مثال، بهترین کسبوکارها در عمان از دید برخی کارشناسان شامل حوزههای گردشگری، ساختوساز، IT، تجارت الکترونیک و شیلات هستند که همسو با چشمانداز توسعه این کشور رشد خواهند داشت.
در بخش مشاغل نیمهماهر و غیرتخصصی نیز عمان traditionally بر نیروی کار خارجی متکی بوده است. مشاغلی نظیر کارگران ساختمانی، رانندگان وسایل نقلیه سنگین، فروشندگان، آشپزان، پیشخدمتها، تکنسینهای برق و مکانیک، جوشکارها و کارکنان بخش هتلداری از جمله فرصتهایی بودهاند که توسط ایرانیان و سایر خارجیها تصاحب شدهاند. همچنان در بسیاری از این نقشها، به ویژه در مناطقی که عمانیها تمایل کمتری به اشتغال دارند یا مهارت کافی در دسترس نیست، شانس استخدام برای خارجیها وجود دارد. اما باید به موج جدید عمانیزیشن توجه داشت – برخی از همین مشاغل بهتدریج برای خارجیها ممنوع یا محدود شدهاند (مثلاً راننده کامیون یخچالدار، متصدیان فروش در بخش خودرو، کارگر ساده ساختمانی و… در سال 2024 برای خارجیها بسته شدهاند). بنابراین اگر در حرفههای کارگری و خدماتی مهارت دارید، پیش از تصمیم به مهاجرت کاری تحقیق کنید آیا در حال حاضر امکان صدور ویزای کار برای آن شغل وجود دارد یا خیر. در صورت داشتن تخصصهای فنی یا مدرک دانشگاهی، تمرکز خود را بر فرصتهای شغلی تخصصی بگذارید، زیرا مشاغل متخصص همچنان برای مهاجران دسترسپذیرترند و دولت عمان نیز حضور نیروی کار خارجی ماهر را ارزشمند میداند.
سایت کاریابی عمان
وبسایتهای کاریابی معتبر، بهترین مسیر برای دسترسی سریع و گسترده به فرصتهای شغلی عمان هستند. در ادامه، چند مورد از برترین سایتهای کاریابی عمان و ویژگیهای هرکدام را معرفی میکنیم:
سایت Bayt.com
Bayt یکی از قدیمیترین و معتبرترین پلتفرمهای کاریابی در خاورمیانه است که بیش از 20 سال سابقه فعالیت دارد. در بخش عمان این سایت، روزانه فرصتهای شغلی فراوانی از شرکتهای بینالمللی و کارفرمایان محلی منتشر میشود. از مزایای Bayt ارائه رزومهساز حرفهای است که به کارجویان در ساخت رزومه استاندارد کمک میکند. همچنین سیستم هوش مصنوعی Bayt بر اساس مهارت و تجربه کاربران، آگهیهای مناسب را پیشنهاد میدهد. امکان ارتباط مستقیم با کارفرمایان (از طریق پیامرسان داخلی سایت) نیز فراهم است که مذاکره درباره جزئیات شغل را تسهیل میکند. Bayt داشبوردی برای کارفرمایان دارد که به آنها اجازه میدهد در بانک رزومهها به جستجوی نیروی دلخواه بپردازند و حتی دورههای آموزشی آنلاین برای ارتقای مهارت کارجویان ارائه میدهد. به طور کلی اگر به دنبال سایتی همهفنحریف برای کاریابی در عمان هستید، Bayt یک انتخاب عالی است.
سایت Indeed Oman
Indeed بزرگترین موتور جستجوی شغل در دنیا است و نسخه عمان آن با آدرس <om.indeed.com> آگهیهای شغلی منتشر شده در وبسایتهای شرکتها، موسسات کاریابی و روزنامههای عمان را به صورت یکجا جمعآوری میکند. رابط کاربری بسیار ساده Indeed به شما امکان میدهد عنوان شغل، نام شرکت یا شهر موردنظر را جستجو کنید و طیف وسیعی از نتایج را ببینید. یکی از قابلیتهای مفید Indeed، تنظیم Job Alert (هشدار شغلی) است که با ثبت آن، به محض درج آگهی جدید در حوزه دلخواهتان ایمیل مطلعسازی دریافت میکنید. بخش نقد و بررسی شرکتها (Company Reviews) نیز اطلاعات ارزشمندی در مورد تجربه کارکنان فعلی و سابق از محیط کاری، حقوق و مزایای شرکتها ارائه میدهد. Indeed برای کارفرمایان بستههای آگهی و جستجوی رزومه ارائه میکند و جزو منابع محبوب استخدام در عمان بهشمار میرود. اگر میخواهید در کمترین زمان بیشترین آگهیها را رصد کنید، Indeed نقطه شروع مناسبی است.
سایت NaukriGulf
NaukriGulf زیرمجموعه وبسایت معروف هندی Naukri.com است و بهطور ویژه بر فرصتهای شغلی حوزه خلیج فارس تمرکز دارد. بخش عمان این سایت علاوه بر پوشش مشاغل عمومی، برای صنایع نفت و گاز، مهندسی، ساختوساز و IT فیلترهای تخصصی دارد. مزیت اصلی NaukriGulf ابزار Resume Match است که رزومه شما را با شرایط هر آگهی میسنجد و درصد تطابق را نمایش میدهد. این ویژگی هم به شما و هم به کارفرما نشان میدهد چقدر برای موقعیت شغلی مناسب هستید. رابط کاربری سایت عمدتاً انگلیسی (و حتی هندی) است و روزانه پیشنهادهای شغلی مرتبط را ایمیل میکند. NaukriGulf در میان کارجویان جنوب آسیا بسیار محبوب است و در عمان نیز شرکتهای بزرگی رزومههای دریافتی از طریق آن را بررسی میکنند.
سایت LinkedIn
هرچند LinkedIn یک شبکه اجتماعی حرفهای است، اما به دلیل گستردگی کاربران آن در منطقه، به یکی از ابزارهای قدرتمند کاریابی در عمان تبدیل شده است. بسیاری از شرکتهای عمانی آگهی استخدام خود را در LinkedIn منتشر کرده و به طور فعال به دنبال استعدادها در این پلتفرم میگردند. مهمترین نکته برای استفاده از لینکدین، تکمیل پروفایل و شبکهسازی است (که در بخشهای قبل مفصل گفتیم). بخش Jobs لینکدین امکان فیلتر فرصتها بر اساس مکان (مثلاً Muscat, Oman) و عنوان شغلی را میدهد. برخی آگهیهای لینکدین دکمه Easy Apply دارند که به سادگی رزومه لینکدین شما را برای کارفرما ارسال میکند. همچنین میتوانید در گروهها و صفحات مربوط به عمان عضو شوید تا از اخبار استخدامی مطلع گردید. لینکدین علاوه بر کاریابی، به شما فرصت یادگیری آنلاین از طریق LinkedIn Learning را هم میدهد تا با کسب گواهینامههای تخصصی جدید، پروفایل خود را پربارتر کنید.
سایت GulfTalent
GulfTalent وبسایتی تخصصی برای فرصتهای شغلی حرفهای و مدیریتی در کشورهای خلیج فارس (از جمله عمان) است. بسیاری از شرکتهای معتبر عمان، جذب نیروهای میانرده تا ارشد خود را از طریق GulfTalent انجام میدهند. یکی از ویژگیهای بارز این سایت، انتشار گزارشهای حقوق و تحلیل بازار کار منطقه است که دید واقعبینانهای به کارجویان درباره سطح دستمزدها میدهد. با ساختن یک پروفایل جزئیاتمحور (شامل تحصیلات، سوابق شغلی، پروژهها و مهارتها)، شانس دیدهشدن توسط کارفرمایان را افزایش میدهید. GulfTalent به کارفرمایان بانک رزومه جامعی ارائه میکند و آنها میتوانند بر اساس فیلترهای دقیق (میزان تجربه، صنعت، حقوق درخواستی و …) کاندیداهای مناسب را بیابند. از دیگر امکانات، برگزاری وبینارها و سمینارهای آنلاین شغلی است که شرکت در آنها میتواند نکات مصاحبه و مهارتهای نرم را به شما بیاموزد. اگر هدف شما مشاغل ردهبالا در عمان است، GulfTalent از بهترین گزینهها محسوب میشود.
سایت Tanqeeb (نسخه عمان)
Tanqeeb یک موتور جستجوی شغل پیشرو در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا است. نسخه عمان Tanqeeb آگهیهای استخدامی صدها سایت و منبع مختلف (از روزنامههای محلی گرفته تا سایت شرکتها و سایر پورتالهای کاریابی) را خزندهوار جمعآوری کرده و به صورت یک فهرست یکپارچه نمایش میدهد. در Tanqeeb کافی است کلمه کلیدی شغل یا صنعت موردنظر و شهر (مثلاً مسقط) را وارد کنید تا تمامی آگهیهای مرتبط در کسری از ثانیه به شما نشان داده شود. این سایت رابط کاربری بسیار ساده و کمحجمی دارد و نتایج را میتوان بر اساس تاریخ یا حقوق مرتبسازی کرد. Tanqeeb حتی بخشی برای مشاغل فریلنس و پروژهای در عمان دارد که اگر دنبال کار موقت یا دورکاری باشید به درد میخورد. با ثبتنام رایگان در Tanqeeb میتوانید رزومهتان را هم آپلود کرده و از هشدار ایمیلی روزانه/هفتگی بهرهمند شوید. همچنین اپلیکیشن موبایل Tanqeeb یافتن فرصتها را در هر زمان و مکان آسان کرده است. Tanqeeb گزینه ایدهآلی برای کسانی است که میخواهند هیچ فرصت شغلی منتشرشدهای را از دست ندهند.
شرکتهای کاریابی ایرانی در عمان
تعدادی از مؤسسات کاریابی ایرانی (دارای مجوز وزارت کار ایران) به طور تخصصی در زمینه اعزام نیروی کار به عمان فعالیت میکنند. این مؤسسات با داشتن آگاهی از قوانین ایران و عمان، میتوانند فرآیند کاریابی، اخذ ویزا و اعزام را برای متقاضیان تسهیل کنند. در ادامه چند مورد از شناختهشدهترین شرکتهای کاریابی ایرانی مرتبط با عمان معرفی شده و مزایا و معایب هرکدام بررسی میشود.
موسسه کاریابی توسعه کار
موسسه بینالمللی توسعه کار یکی از نامهای مطرح در حوزه کاریابی خارجی است که دفتر مرکزی آن در تهران قرار دارد. این موسسه با مجوز رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی فعالیت میکند و به صورت تخصصی به متقاضیان کار در عمان مشاوره میدهد. توسعه کار با بهرهگیری از کارشناسان آشنا به بازار عمان، رزومه متقاضیان را دریافت و تحلیل میکند و در صورت وجود فرصت مناسب، هماهنگیهای لازم با کارفرمای عمانی را انجام میدهد. مزیتهای توسعه کار عبارتند از: اعتبار رسمی (اطمینان از قانونیبودن فرایندها)، داشتن شبکه ارتباطی مستقیم با کارفرمایان عمانی و ارائه مشاوره گامبهگام (از آمادهسازی رزومه تا عقد قرارداد). همچنین در وبسایت این موسسه به نشانی iranmigration.com منابع اطلاعاتی خوبی درباره کار در عمان موجود است. نکته قابل توجه این است که توسعه کار طبق تعرفههای مصوب وزارت کار هزینه مشاوره دریافت میکند؛ این هزینه (جزئی) معمولاً در ابتدای ثبتنام اخذ میشود و تعهدی برای یافتن حتمی شغل ایجاد نمیکند. هزینه اصلی معمولاً پس از موفقیت در کاریابی از کارفرما یا به شکل درصدی از حقوق کارجو دریافت خواهد شد. در مجموع، برای کسانی که میخواهند روندی شفاف و قانونی را طی کنند، موسسه توسعه کار گزینه مطمئنی است.
موسسه مهاجرتی ملکپور (MIE)
مؤسسه ملکپور (MIE) یکی از بزرگترین هلدینگهای مشاوره مهاجرت در ایران است که علاوه بر برنامههای سرمایهگذاری و تحصیلی، در زمینه مهاجرت کاری به کشورهای مختلف نیز فعال است. بخش مشاوره کار در عمان این موسسه به دلیل شهرت برند MIE مورد توجه بسیاری از متقاضیان قرار گرفته است. مزایای ملکپور شامل تجربه بینالمللی گسترده، اطلاعات بهروز حقوقی و شبکه دفاتر همکار در کشورهای حوزه خلیج فارس است. این موسسه میتواند از مرحله ارزیابی رزومه و یافتن جاب آفر تا اخذ ویزای کار عمان همراه شما باشد. تیم MIE تسلط خوبی به قوانین جدید عمان (از جمله تغییرات قانون کار 2024) دارد و معمولاً در وبینارها و ویدئوهای آموزشی خود، نکات کاربردی زیادی را رایگان به اشتراک میگذارد. اما در مقابل، ملکپور به عنوان یک موسسه تجاری بزرگ، تعرفههای مشاوره و حقالزحمه بالاتری نسبت به موسسات کوچکتر دارد. ممکن است روند پیگیری پرونده شما به دلیل تعدد موکلین کمی زمانبر شود. همچنین تمرکز اصلی MIE بیشتر بر کشورهای اروپایی/کانادا بوده و عمان در سبد خدمات آن جدیدتر است. با این وجود، اگر از قبل با خدمات MIE آشنایی دارید و اعتبار آن برایتان ثابت شده، میتوانید از پکیج کاریابی عمان این موسسه نیز استفاده کنید. آدرس وبسایت رسمی: malekpourmie.net.
موسسه کاریابی کارت سبز
کارت سبز یک شرکت مهاجرتی ایرانی است که به داشتن رویکردی دوستانه و مقرونبهصرفه شهرت دارد. دفتر اصلی کارت سبز در تهران بوده و خدمات مشاوره کاریابی در عمان را هم ارائه میدهد. مزیت بارز کارت سبز پشتیبانی مستمر آن است؛ به طوری که از طریق تلگرام، واتساپ و تماس تلفنی، کارشناسهایشان پاسخگوی سوالات متقاضیان هستند. این موسسه معمولاً ابتدا شرایط و سوابق شما را ارزیابی میکند و اگر شانسی برای یافتن کار در عمان داشته باشید پروندهتان را میپذیرد. کارت سبز با برخی کارفرمایان عمانی و موسسات کاریابی محلی ارتباط دارد و میتواند در زمانی نسبتاً کوتاه جاب آفر معتبر برایتان فراهم کند (به خصوص در حوزههای پزشکی و مهندسی که تمرکز ویژه دارند). هزینههای خدمات کارت سبز در مقایسه با رقبا منطقیتر گزارش شده و برخی مشتریان از شفافیت قراردادهایش ابراز رضایت کردهاند. نکات منفی احتمالی: کارت سبز نسبت به موسسات بزرگ، منابع محدودتری دارد و ممکن است برای هر رشته یا شهر خاص عمان نتواند پیشنهاد شغلی بدهد. همچنین حتماً مطمئن شوید قرارداد رسمی با سربرگ شرکت امضا میکنید. وبسایت رسمی: cartesabz.net – در این سایت مقالات و مطالب راهنمایی خوبی درباره کاریابی در عمان منتشر شده که میتواند اطلاعات شما را تکمیل کند.
موسسه کاریابی رد استارت
موسسه رد استارت یک کاریابی بینالمللی مستقر در شیراز است که طی سالهای گذشته تمرکز ویژهای بر اعزام نیرو به عمان و سایر کشورهای عربی داشته است. مدیریت این موسسه مدعی بیش از یک دهه تجربه در زمینه کاریابی خارجی است و حتی در شهر مسقط عمان نیز کانکشنهایی دارد. از نقاط قوت رد استارت میتوان به ارتباط نزدیک آن با متقاضیان شهرستانی (خصوصاً در جنوب کشور) اشاره کرد؛ چرا که دفتر شیراز امکان مراجعه حضوری و مشاوره رودررو را برای این افراد فراهم میکند. رد استارت در شبکههای اجتماعی نیز فعال بوده و آگهیهای فوری کار در عمان را منتشر میکند. شمارههای تماس 071 و 0917 این موسسه نشان میدهد در دسترس بودن مشاوران برایشان مهم است. مزیت دیگر، پیگیری نسبی پس از اعزام است؛ به طوری که در صورت بروز مشکل در عمان، سعی میکنند با کارفرما میانجیگری کنند. اما از نظر نقاط ضعف: رد استارت ممکن است به اندازه موسسات تهرانی فرصتهای شغلی متنوع نداشته باشد. تمرکز آن بیشتر روی مشاغل کارگری و فنی (جوشکاری، کارگر فنی، راننده، تکنسینها و… ) بوده و در زمینه مشاغل اداری و مدیریتی حضور کمرنگتری دارد. به علاوه، زبان انگلیسی تیم پشتیبانی ممکن است در سطح عالی نباشد که برای تعاملات بینالمللی یک محدودیت جزئی محسوب میشود. در مجموع اگر قصد دارید از استان فارس یا جنوب کشور اقدام کنید، رد استارت به دلیل نزدیکی فرهنگی و جغرافیایی میتواند گزینه راحتی باشد. وبسایت رسمی: redstartinst.ir (اطلاعات وبسایت گاهاً مختصر است، بهتر است از طریق تماس مستقیم اطلاعات تکمیلی را جویا شوید).
نکته: علاوه بر موسسات فوق، شرکتهای بینالمللی دیگری مانند Hays و Michael Page نیز در عمان فعالیت استخدامی دارند. هرچند این شرکتها دفتر مستقلی در ایران ندارند، اما اگر رزومه قوی و سابقه مدیریتی دارید میتوانید مستقیماً از طریق وبسایتهای آنها برای فرصتهای عمان اقدام کنید. همیشه پیش از عقد قرارداد با هر موسسه کاریابی، اطمینان حاصل کنید که مجوز لازم را داشته و قرارداد شفاف با ذکر مبلغ و خدمات ارائه میکند.
کار در عمان
پس از موفقیت در یافتن شغل و دریافت پیشنهاد کاری، نوبت به بررسی شرایط کار و زندگی در عمان میرسد. آگاهی از قوانین کار، روند دریافت ویزا، فرهنگ محیط کاری، هزینههای زندگی و مزایا و معایب اشتغال در عمان به شما کمک میکند تصمیم آگاهانهتری بگیرید. در این بخش این موارد را به تفکیک شرح میدهیم.
شرایط اخذ ویزای کار عمان
برای اینکه یک تبعه خارجی به صورت قانونی در عمان کار کند، باید ویزای کار (Work Visa) دریافت نماید. ویزای کار عمان فقط در صورتی صادر میشود که شما یک پیشنهاد شغلی (جاب آفر) از یک کارفرمای عمانی داشته باشید. در واقع، اسپانسر یا حامی ویزای شما همان کارفرماست و او باید از وزارت کار عمان مجوز استخدام شما را بگیرد. مراحل اخذ ویزای کار بدین ترتیب است که ابتدا کارفرما درخواستی برای مجوز استخدام نیروی خارجی به وزارت کار ارائه میکند. پس از موافقت وزارت کار و ارائه پیشنهاد شغلی رسمی به شما (معمولاً در قالب یک دعوتنامه کاری یا قرارداد اولیه)، کارفرما برای ویزای کار شما اقدام میکند. این شامل ارسال مدارک شما (رزومه، کپی پاسپورت، گواهی تحصیلات، گواهی سلامت پزشکی و …) به اداره مهاجرت و پلیس عمان است. سپس ویزای کار عمان برای شما صادر میشود و شما با آن ویزا میتوانید به عمان وارد شوید.
پس از ورود به عمان، ظرف ۳۰ روز باید مراحل اداری تکمیلی را انجام دهید که شامل آزمایش پزشکی، انگشتنگاری و دریافت کارت اقامت (Residence Card) میشود. کارت اقامت معمولاً 2 سال اعتبار دارد و نشاندهنده اجازه کار قانونی شماست. در پایان نیز کارفرما باید یک گواهی عدم اعتراض (NOC) از دولت عمان دریافت کند که به منزله تأیید نهایی اشتغال شماست. مجموع این مراحل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. بنابراین بهتر است پس از دریافت جاب آفر، صبور باشید و در هماهنگی با کارفرما مدارک لازم را سریع و کامل ارائه دهید. گفتنی است که ویزای کار عمان معمولاً 1 یا 2 ساله صادر میشود و قابل تمدید است، اما تغییر کارفرما پس از ورود تا همین اواخر دشوار بود (نیاز به ترک عمان و شروع فرایند جدید داشت). طبق قانون کار جدید 2024 عمان، امکان تغییر کارفرما در داخل عمان برای خارجیها سادهتر شده و با کسب مجوز الکترونیکی از وزارت کار، میتوانید بدون خروج از کشور شغل خود را عوض کنید. این اصلاحیه در قانون، انعطاف بیشتری به کارکنان خارجی میدهد و هزینههای جابهجایی شغل را کاهش میدهد.
قوانین کار و ساعات کاری در عمان
قانون کار عمان اخیراً در سال 2024 دستخوش اصلاحات جامعی شده است. مطابق قانون جدید، حداکثر ساعات کار در هفته 40 ساعت تعیین شده است (قبلاً برای خارجیها تا 45 ساعت در هفته مجاز بود). روزهای کاری رسمی در عمان عموماً از یکشنبه تا پنجشنبه است و جمعه و شنبه تعطیل هفته هستند (البته در برخی کسبوکارهای خصوصی ممکن است یکروز تعطیل داشته باشند). کار بیش از ساعت قانونی به عنوان اضافهکار محسوب شده و معمولاً مستلزم پرداخت 1.25 برابر دستمزد عادی در ساعات روز و 1.5 برابر در ساعات شب یا تعطیل است. قانون جدید همچنین در بخش مرخصیها پیشرفتهای قابل توجهی داشته است؛ برای اولین بار مرخصی پدری برای پدران شاغل معرفی شده و مرخصی استعلاجی (بیماری) به 182 روز افزایش یافته است. مرخصی زایمان نیز به 98 روز (حدود 14 هفته) افزایش یافته که نشان از بهبود حقوق کارگران بهویژه زنان دارد. هر کارمند سالانه حداقل 30 روز مرخصی استحقاقی با حقوق دارد و تعطیلات رسمی (اعیاد مذهبی و ملی) نیز به او تعلق میگیرد.
در زمینه امنیت شغلی، دولت عمان با شدت بیشتری سیاست جایگزینی نیروهای خارجی با عمانی را دنبال میکند. در قانون جدید ذکر شده که اگر یک عمانی واجد شرایط برای شغلی در شرکت موجود باشد، کارفرما میتواند قرارداد کارمند خارجی را خاتمه دهد تا آن موقعیت را به عمانی بدهد. هرچند در عمل این امر به ندرت و با برنامهریزی قبلی رخ میدهد، اما به عنوان یک کارمند خارجی باید همیشه عملکرد خوبی داشته باشید تا جایگزین شدنی به نظر نرسید. همچنین شرکتهای متوسط به بالا (با بیش از 25 کارمند) موظف شدهاند برJنامههای آموزشی برای تربیت عمانیها به جای برخی مشاغل طراحی کنند. نکته مثبت برای کارمندان خارجی این است که قانون جدید شفافیت بیشتری در قراردادها ایجاد کرده و کارفرما ملزم است تمام جزئیات مهم (مدت قرارداد – که حداکثر 5 ساله میتواند باشد –، حقوق، مزایا، شرح وظایف و …) را در قرارداد ذکر کند. در مجموع میتوان گفت فضای قانونی کار در عمان نسبت به گذشته به نفع نیروی کار بهبود یافته است – ساعات کاری کمتر، مرخصیهای بیشتر – اما از سوی دیگر رقابت با نیروی کار بومی نیز افزایش یافته است. پس لازم است حقوق خود را بدانید (تا از مزایا بهرهمند شوید) و همزمان ارزش افزوده خود را برای کارفرما حفظ کنید.
هزینه و کیفیت زندگی در عمان
یکی از دغدغههای مهاجران کاری، هزینههای زندگی در کشور مقصد است. خوشبختانه هزینه زندگی در عمان در بسیاری از موارد از دبی یا دوحه کمتر و قابل مقایسه با تهران است. بر اساس برآوردها، هزینه ماهانه زندگی یک فرد مجرد در عمان بدون احتساب اجاره مسکن حدود 250 ریال عمان است و برای یک خانواده چهار نفره این رقم به حدود 880 ریال میرسد. البته بخش بزرگی از هزینهها مربوط به اجاره مسکن است که بسته به شهر و منطقه متفاوت خواهد بود. اجاره یک آپارتمان یکخوابه در حومه شهر میتواند حدود 100 تا 150 ریال در ماه باشد، در حالی که اجاره همان واحد در مرکز مسقط شاید به 200+ ریال برسد. برای آپارتمان سهخوابه در مناطق گران مسقط، اجاره تا 500–600 ریال هم گزارش شده است. نکته مثبت اینکه بسیاری از کارفرمایان عمانی هزینه اسکان یا خوابگاه و حتی خوراک کارکنان خارجی را تقبل میکنند یا کمکهزینه مسکن میدهند. بهویژه اگر در بخشهایی مثل هتلداری، نفت و گاز یا ساختوساز مشغول شوید، احتمال دریافت خوابگاه یا خانه سازمانی زیاد است که در این صورت بخش عمده درآمدتان پسانداز خواهد شد.
هزینه خوراک و مایحتاج روزمره در عمان نسبت به درآمدها معقول است. مثلاً قیمت یک وعده غذای معمولی در رستوران ارزان 2 ریال، یک لیتر شیر حدود 0.7 ریال، نان روزانه 0.4 ریال، یک کیلو مرغ 2 ریال و یک بطری آب 0.2 ریال عمان است. سوخت و حاملهای انرژی در عمان ارزان هستند (قیمت بنزین پایینتر از ایران آزاد) و حملونقل عمومی به شکل اتوبوسهای شهری (معروف به Mwasalat) و تاکسی در دسترس است. کرایه تاکسیهای شهری از حدود 1 ریال برای مسیرهای کوتاه شروع میشود. خیلی از مهاجران ترجیح میدهند خودرو شخصی خریداری کنند چون قیمت اتومبیل در عمان مناسب است (با 1000 ریال میتوان یک خودروی دسته دوم خوب تهیه کرد. هزینه اینترنت، تلفن همراه و سایر خدمات نیز مشابه متوسط خاورمیانه بوده و برای یک زندگی معمولی باید ماهانه 50–100 ریال بابت این موارد در نظر بگیرید.
از نظر کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی، عمان کشوری آرام و امن با مردم مهماننواز است. جرم و جنایت در سطح بسیار پایین قرار دارد و مهاجران از آزادی مناسبی برای انجام امور شخصی برخوردارند. البته عمان یک کشور مسلمان محافظهکار است؛ بنابراین رعایت آداب فرهنگی (مثل پوشش مناسب در اماکن عمومی، نوشیدنی الکلی صرفاً در مکانهای مجاز و …) الزامی است. خدمات درمانی در عمان برای شهروندان تقریباً رایگان است، اما برای مهاجران نیاز به بیمه درمانی دارد. بسیاری از کارفرمایان در قرارداد، بیمه درمانی خصوصی برای کارکنان خارجی لحاظ میکنند که کیفیت خوبی دارد. به طور کلی اگر شغل با درآمد متوسط به بالا در عمان داشته باشید، میتوانید از پس هزینههای زندگی برآیید و حتی به پسانداز دلاری/ریالی فکر کنید. مهم این است که قبل از عزیمت، برآوردی از مخارج احتمالی خود انجام دهید و نسبت به تنظیم انتظارات مالی خود اقدام نمایید.
مزایای کار در عمان
کار در عمان برای ایرانیان مزایای قابل توجهی دارد که باعث جذابیت آن شده است:
- درآمد بالا و معاف از مالیات: حقوقها در عمان به ریال عمان (با ارزش بالا) پرداخت میشود و هیچ مالیات بر درآمدی کسر نمیگردد، لذا درآمد خالص شما بسیار بیشتر از معادل آن در ایران است. حتی در مشاغل کارگری ساده اختلاف دستمزد با ایران چشمگیر است (حداقل حقوق در عمان حدود 325 ریال عمان است که با نرخ فعلی ارز دهها برابر حداقل حقوق ریالی در ایران میشود).
- بازار کار گسترده در اغلب رشتهها: بسیاری از رشتهها و مهارتها در عمان بازار بکری دارند. به ویژه در رشتههای فنی مهندسی، پزشکی و IT تقاضای خوبی وجود دارد. در واقع برخلاف برخی کشورهای اروپایی که تخصصهای محدودی نیاز دارند، عمان در طیف وسیعی از مشاغل به نیرو نیازمند است و این یک مزیت برای کارجویان با تخصصهای متنوع است.
- عدم نیاز به مدرک زبان (آیلتس و …): برای دریافت ویزای کار عمان نیازی به ارائه مدرک زبان انگلیسی یا عربی نیست. البته آشنایی با زبان انگلیسی عملاً لازم است، اما اگر مدرک معتبری ندارید نگران نباشید چون کارفرمای عمانی معمولاً خودش سطح زبان شما را در مصاحبه ارزیابی میکند.
- نزدیکی و سهولت رفتوآمد: عمان فاصله کمی با ایران دارد (پرواز تهران–مسقط حدود 2 ساعت) و این مزیت جغرافیایی هم از نظر هزینه سفر و هم حفظ ارتباط با خانواده اهمیت دارد. همچنین فرهنگ عمانیها نسبت به ایرانیان موضع مثبتی دارد و تبادلات مردمی در سالهای اخیر افزایش یافته است.
- روند نسبتاً سریع دریافت ویزا: اگر جاب آفر داشته باشید، اخذ ویزای کار عمان معمولاً در مدت چند هفته الی چند ماه انجام میشود که در مقایسه با پروسههای طولانی برخی کشورها بسیار کوتاهتر است. دولت عمان برای جذب نیروی کار متخصص روند اداری را ساده کرده و کارفرمایان نیز در این مسیر همراهی میکنند.
- امنیت و آرامش اجتماعی: همانطور که گفته شد عمان کشور بسیار امنی است و شما با خیال آسوده میتوانید در محیطی آرام کار و زندگی کنید. نرخ پایین جرم، قوانین محکم و جامعه سنتی عمان فضایی فراهم کرده که برای مهاجران (خصوصاً همراه با خانواده) دلپذیر است.
معایب و چالشهای کار در عمان
با وجود مزایای متعدد، مهاجرت کاری به عمان خالی از چالش و محدودیت نیست:
- عدم امکان اخذ اقامت دائم: شاید بزرگترین عیب، سختی یا عدم امکان کسب اقامت دائم و تابعیت عمان باشد. ویزای کاری عمان 1 یا 2 ساله است و فقط در صورت ادامه اشتغال تمدید میشود. عمان مانند سایر شیخنشینهای خلیج فارس به ندرت به خارجیها شهروندی میدهد (تنها راه معمول ازدواج با عمانی است). بنابراین باید پذیرفت که کار در عمان یک راه حل موقت برای درآمدزایی است نه مسیر اقامت دائم.
- شرط همراهی خانواده: اگر قصد بردن خانواده به عمان را دارید، باید از سطح حقوق کافی برخوردار باشید. طبق قوانین، تنها افرادی میتوانند همسر و فرزندان خود را به عنوان همراه به عمان بیاورند که حقوق ماهانهشان بالای 500 ریال عمان باشد. در غیر این صورت باید تنها به عمان بروید یا تا ارتقای شغلی و افزایش درآمد صبر کنید. حتی هم اگر خانوادهتان را همراه ببرید، هزینههای اقامت و زندگی آنها به عهده خودتان است و دولت یا کارفرما حمایتی در قبالشان نخواهد داشت. به علاوه، ویزای همراه اجازه کار به همسر شما نمیدهد مگر اینکه او نیز جداگانه مجوز کار بگیرد.
- رقابت و ناامنی شغلی به خاطر عمانیزیشن: همانگونه که در بخشهای قبل اشاره شد، دولت عمان به صورت سیستماتیک در حال جایگزینی نیروهای خارجی با نیروهای داخلی است. این بدان معناست که ممکن است پس از چند سال کار، اگر یک عمانی بتواند شغل شما را انجام دهد، تمدید قرارداد شما در هالهای از ابهام قرار گیرد. البته شرکتها ارزش نیروی متخصص خوب را میدانند، اما این عدم قطعیت بلندمدت یکی از معایب کار در عمان است. باید همیشه آماده بهروز کردن مهارتها و perhaps انتقال به فرصتهای جدید باشید.
- آبوهوای گرم و شرایط اقلیمی: عمان بخش عمدهای از سال آبوهوای بسیار گرمی دارد (به ویژه در مسقط و مناطق شمالی). دمای تابستان بالای 45 درجه معمول است و رطوبت هوا هم بالاست. این موضوع ممکن است برای برخی افراد طاقتفرسا باشد. البته تمامی اماکن کاری، منازل و خودروها مجهز به تهویه مطبوع هستند اما به هر حال سازگاری با آبوهوای عمان یک چالش است.
- محدودیتهای فرهنگی: عمان کشوری اسلامی است و اگرچه نسبت به برخی همسایگان روادارتر است ولی محدودیتهایی دارد. زندگی شبانه محدود است، پوشش خانمها در محیط کاری باید نسبتاً محافظهکارانه باشد و نوشیدن الکل فقط در مکانهای مجاز (مثلاً هتلهای دارای مجوز) امکانپذیر است. برای افرادی که به آزادیهای سبک زندگی اروپا عادت دارند، این موارد شاید ناخوشایند باشد.
- نبود حمایتهای اجتماعی برای مهاجران: برخلاف کشورهای توسعهیافته که مهاجران پس از مدتی از بخشی از حقوق شهروندی (بیمههای اجتماعی، حق تحصیل رایگان فرزندان و …) بهرهمند میشوند، در عمان اینگونه مزایا وجود ندارد. شما به عنوان نیروی کار مهمان تلقی میشوید و باید خودتان هزینههای بیمه، بازنشستگی (در صورت تمایل پسانداز شخصی) و آموزش فرزندان را تأمین کنید. مدارس بینالمللی در عمان شهریه بالایی دارند و خدمات درمانی رایگان دولتی به شما تعلق نمیگیرد. اینها مواردی است که باید در محاسبات مالی و تصمیمگیریهای خود در نظر داشته باشید.
با دانستن مزایا و معایب فوق، میتوانید بهتر تصمیم بگیرید که آیا کار در عمان با اهداف بلندمدت شما سازگار است یا خیر. برای برخی افراد، چند سال کار در عمان به منظور پسانداز مالی و سپس بازگشت یا مهاجرت به کشور ثالث یک استراتژی هوشمندانه است؛ برای برخی دیگر شاید انتظار اقامت دائم در جایی دیگر مهمتر باشد. هر چه هست، اطلاعات کامل از شرایط به شما کمک میکند انتخاب آگاهانهتری داشته باشید.
حقوق کار در عمان
منظور از حقوق کار در اینجا، حقوق و مقررات حاکم بر رابطه کاری در عمان است. آشنایی با این قوانین به شما امکان میدهد از حقوق قانونی خود مطلع باشید و مطالبه نمایید. در این بخش به جنبههایی مانند ساعات کار، مرخصیها، بیمه و مالیات و سایر مزایا طبق قانون کار عمان میپردازیم (در مورد ارقام دستمزد و حقوق مالی در بخش بعدی صحبت خواهیم کرد).
ساعات کار، مرخصی و اضافهکاری
بر اساس قانون کار عمان، ساعت کار عادی حداکثر 8 ساعت در روز و 40 ساعت در هفته است. هرگونه کار اضافه بر این باید با نرخ اضافهکاری محاسبه شود. قوانین عمان تصریح میکنند که اضافهکاری روزانه معمولاً 25٪ افزایش مزد دارد و اگر در شب یا روز تعطیل باشد ممکن است این درصد بیشتر شود. کارگران حق دارند در هر هفته حداقل یک روز (معمولاً جمعه) استراحت داشته باشند. همچنین مناسبتهای رسمی (حدود 9 تا 14 روز در سال شامل اعیاد مذهبی و روز ملی عمان) تعطیل رسمی با حقوق هستند. قانون جدید کار عمان حمایت بهتری از مرخصیها بهعمل آورده است: مرخصی استعلاجی با ارائه گواهی پزشکی تا 182 روز (نزدیک 6 ماه) قابل استفاده است، هرچند معمولاً بخشی از آن بدون حقوق خواهد بود (10 هفته اول با حقوق، باقی با درصدی از حقوق یا بدون حقوق). مرخصی زایمان برای زنان شاغل 98 روز تعیین شده که نسبت به گذشته افزایش یافته و مرخصی پدرانه نیز برای اولین بار (احتمالاً حدود 7 روز) تصویب شده است. مرخصی سالیانه با حقوق حداقل 30 روز در سال پس از یک سال کار است. به ازای هر 2 سال کار مداوم، کارگر حق دارد از یک نوبت بلیط رفت و برگشت به وطن (برای دیدار خانواده) به هزینه کارفرما بهرهمند شود – البته این مورد بیشتر در قراردادهای شرکتهای بزرگ ذکر میشود و قانون صراحت کمتری در موردش دارد.
بیمه درمانی و پوششهای اجتماعی
دولت عمان در سالهای اخیر سعی کرده سیستم بیمه درمانی اجباری برای کارکنان بخش خصوصی (از جمله مهاجران) را برقرار کند. طرحی به نام “ضمــانی” مطرح شده که کارفرمایان را ملزم به تهیه بیمه درمانی پایه برای کارکنان میکند. این طرح هنوز به طور کامل اجرا نشده، اما بسیاری از شرکتهای متوسط و بزرگ عمان همین حالا نیز بیمه درمانی خصوصی برای کارکنان خارجی خود فراهم میکنند. بنابراین به احتمال زیاد شما از بابت هزینههای درمانی نگرانی زیادی نخواهید داشت. در قراردادتان دقت کنید که بند مربوط به بیمه و پوششهای درمانی ذکر شده باشد. از نظر بیمه بازنشستگی و تامین اجتماعی، سیستم عمان شامل مهاجران نمیشود؛ یعنی از حقوق شما هیچ حق بیمه بازنشستگی کسر نخواهد شد و در آینده نیز نمیتوانید ادعای مستمری از عمان داشته باشید. این در نگاه اول خوب است چون کسورات حقوق ندارید، اما یادتان باشد که بهتر است خودتان بخشی از درآمدتان را پسانداز یا سرمایهگذاری کنید چون هنگام ترک عمان مزایای بازنشستگی دریافت نخواهید کرد. تنها مبلغی که پس از پایان کار به شما میدهند، پاداش پایان خدمت (Gratuity) است که معمولاً معادل حقوق چند هفته بهازای هر سال کار (مثلاً 2 هفته حقوق برای هر سال) محاسبه و پرداخت میشود. این پاداش نوعی سپاسگزاری کارفرما از سنوات خدمت شماست و قانوناً پرداختش الزامی است.
مالیات و مزایای شغلی
عمان از معدود کشورهایی است که مالیات بر درآمد شخصی 0٪ دارد. این بدان معنی است که مبلغی که به عنوان حقوق ناخالص در قرارداد شما قید میشود، همان خالص دریافتی شما خواهد بود و دولت هیچ مالیاتی کسر نمیکند. این موضوع یکی از مهمترین مزایای کار در عمان محسوب میشود و در بودجهبندی مالی شما تفاوت اساسی ایجاد میکند. با این حال، توجه داشته باشید که مالیات بر ارزش افزوده (VAT) در عمان 5٪ است؛ یعنی بر خرید کالا و خدمات این میزان مالیات اضافه میشود (مشابه مالیات بر مصرف). اما این مالیات مستقیماً از حقوق شما برداشت نمیشود بلکه هنگام خرید کالاها لحاظ شده است.
از دیگر مزایای شغلی میتوان به مزایای غیرنقدی اشاره کرد که بسیاری از کارفرمایان عمانی به کارکنان خارجی ارائه میکنند. مهمترین آن مسکن یا کمکهزینه مسکن است؛ برخی شرکتها خوابگاه یا کمپ مسکونی اختصاصی دارند و عدهای نیز ماهانه مبلغی تحت عنوان کمکهزینه اجاره پرداخت میکنند. خورد و خوراک نیز در برخی مشاغل (مثل کار در کمپهای نفتی یا پروژههای عمرانی) بر عهده کارفرماست. خودرو یا سرویس ایابوذهاب از دیگر مزایا هستند. به عنوان نمونه، در بخش نفت و گاز معمول است که به مهندسین خارجی یک خودروی شرکت همراه با سهمیه سوخت داده شود. بلیط سالیانه رفت و برگشت به کشور مبدا نیز – چنانکه اشاره شد – یک مزیت رایج برای کارکنان قراردادی خارجی است (سالی یکبار شرکت هزینه سفر شما به کشورتان را میدهد). همه اینها بستگی به توافق شما و کارفرما دارد. هنگام مذاکره قرارداد، حتماً درباره مسکن، حملونقل، بیمه، پاداشها و دیگر مزایا سوال کنید. خوشبختانه فرهنگ کاری عمان به گونهای است که کارفرمایان بزرگ به فکر رفاه کارکنان خارجی خود هستند، چرا که میدانند جذب و نگهداری نیروهای ماهر بینالمللی در گرو ارائه پکیج مزایای رقابتی است. در نهایت اگر احساس کردید کارفرما به تعهدات مندرج در قرارداد (مثلاً تأمین مسکن یا پرداخت اضافهکار) عمل نمیکند، میتوانید موضوع را از طریق وزارت کار عمان پیگیری کنید؛ قوانین عمان در حمایت از حقوق کارگران (حتی خارجی) جدی است و کارفرمای متخلف را جریمه میکند.
حقوق کارگر در عمان
در این قسمت به حقوق و دستمزد کارگران و به طور کلی سطوح درآمد در عمان میپردازیم. دانستن متوسط حقوق در مشاغل مختلف و حداقل حقوق قانونی به شما کمک میکند چشمانداز روشنی از عایدی خود داشته باشید و در مذاکرات شغلی درخواست منطقی ارائه دهید.
حداقل دستمزد و متوسط درآمدها
حداقل حقوق رسمی در عمان مبلغ 325 ریال عمان در ماه است که البته صرفاً برای شهروندان عمانی اعمال میشود. این حداقل دستمزد که معادل حدود 844 دلار آمریکا است از جولای 2023 به اجرا درآمده و بخشی از تلاش دولت برای تشویق عمانیها به کار در بخش خصوصی است. برای کارگران خارجی عملاً قانون حداقل دستمزد الزامآور نیست و حقوق آنها بر اساس توافق با کارفرما تعیین میشود. در عمل اما به ندرت حقوق پایه کمتر از 150–200 ریال به خارجیها پیشنهاد میشود، مگر در مشاغل نیمهوقت یا بسیار ساده. به طور کلی حقوق مشاغل در عمان بسته به نوع و سطح شغل از حدود 150–160 ریال عمان تا 3000 ریال در ماه متغیر است. پایینترین سطوح حقوق مربوط به کارگران ساده خدماتی یا کارگران فصلی است و بالاترین درآمدها را پزشکان متخصص، مدیران ارشد و مهندسین باتجربه دریافت میکنند. طبق یک برآورد کلی، میانگین درآمد سالانه در عمان بین 37 هزار تا 95 هزار دلار آمریکا تخمین زده میشود که با احتساب نرخ فعلی، چیزی حدود 900 تا 2500 ریال عمان در ماه میشود. البته این عدد میانگین است و الزاماً نشاندهنده وضعیت شما نخواهد بود – بسیاری از مهاجران در عمان ممکن است درآمدهایی بسیار بالاتر یا پایینتر از این بازه داشته باشند.
در برخی صنایع، پرداختها همراه با مزایا انجام میشود. مثلاً یک مهندس ممکن است 1200 ریال حقوق پایه داشته باشد اما علاوه بر آن مسکن رایگان، خودرو، بیمه عالی و سالانه پاداش بهرهوری نیز دریافت کند که مجموع ارزش سالانه بسته پرداختی او را تا 1500+ ریال در ماه بالا میبرد. به عکس، ممکن است یک فروشنده در فروشگاه 300 ریال حقوق بگیرد ولی هیچ مزایای اضافهای نداشته باشد و مجبور شود از همین مبلغ هزینه مسکن و… بپردازد. بنابراین هنگام مقایسه ارقام حقوق، به کل پکیج جبران خدمات دقت کنید نه فقط مبلغ خام حقوق پایه.
دستمزد مشاغل تخصصی و مدیریتی
در عمان مشاغل تخصصی (مانند مهندسان، پزشکان، متخصصین IT، حسابداران حرفهای، اساتید دانشگاه و مدیران میانی به بالا) معمولاً حقوقهای قابل توجهی دریافت میکنند. برای نمونه، پزشکان عمومی در بیمارستانهای خصوصی مسقط چیزی در حدود 1200–1800 ریال عمان درآمد ماهانه دارند و این رقم برای پزشکان متخصص به 2500–3500 ریال هم میرسد. مهندسین با 5+ سال سابقه در صنایع نفت و گاز بین 1000 تا 2000 ریال حقوق میگیرند. کارشناسان فناوری اطلاعات بسته به حوزه تخصص (شبکه، امنیت سایبری، توسعه نرمافزار و …) بازه وسیعی از 800 تا 2000 ریال را شامل میشوند. مدیران فروش و بازاریابی در شرکتهای بینالمللی حقوقهای بالای 1500 ریال دارند به علاوه کمیسیون از فروش. بالاترین حقوقها در عمان متعلق به مدیران ارشد (CEO، CFO و …) در شرکتهای بزرگ است که میتواند 5000 ریال یا بیشتر باشد، هرچند این سمتها غالباً توسط عمانیها یا اتباع غربی اشغال میشود. نکته اینکه در عمان پرداخت به دلار آمریکا رایج نیست و تقریباً تمام حقوقها به ریال عمان تصفیه میشود (ریال عمان به دلار آمریکا پیگ شده و هر 1 ریال = ~2.6 دلار است). بنابراین اگر جایی شنیدید فلان شغل 50 هزار دلار درآمد دارد، در عمل یعنی حدود 16000 ریال در سال یا 1300 ریال در ماه. به طور خلاصه، برای یک نیروی متخصص با چند سال تجربه، کاملاً ممکن است که درآمدش در عمان به بیش از 1000 ریال در ماه برسد و حتی پس از کسر هزینههای زندگی، بخش عمدهای را پسانداز کند.
دستمزد کارگران ساده و خدماتی
کارگران ساده، نیروهای خدماتی و مشاغل یدی در عمان بخش قابل توجهی از نیروی کار مهاجر (خصوصاً از کشورهای آسیای جنوبی و جنوب شرق آسیا) را تشکیل میدهند. ایرانیان هم در برخی از این مشاغل حضور دارند. حقوق این دست مشاغل پایینتر از مشاغل تخصصی است اما همچنان نسبت به ایران بسیار جذاب است. برای مثال: یک کارگر ساختمانی در عمان بسته به مهارت (بنّا، کمکبنّا، کارگر ساده) ماهانه حدود 120 تا 180 ریال حقوق پایه دارد. راننده کامیون بین 180 تا 250 ریال دریافت میکند. فروشنده فروشگاه ممکن است 200–250 ریال حقوق داشته باشد. پیشخدمت رستوران یا باریستا در کافه حدود 150 تا 250 ریال درآمد دارد. نظافتچی یا نیروهای خدماتی ساده نیز معمولاً در همین حدود (120 تا 180 ریال) هستند. اما این مبالغ تمام ماجرا نیست؛ تقریباً همه این مشاغل مزایایی در قالب امکانات دارند. معمولاً کارفرما برای کارگران محل اسکان (خوابگاه یا اتاق اشتراکی) و دستکم یک وعده غذا فراهم میکند. بنابراین بسیاری از کارگران میتوانند اکثر حقوق خود را پسانداز کرده و به خانوادههایشان در ایران یا کشور مبدأ بفرستند. علاوه بر این، اضافهکاری در مشاغل کارگری متداول است – مثلاً کارگرانی که در پروژههای عمرانی مشغولند ممکن است روزی 10–12 ساعت کار کنند و اضافهکار بگیرند که درآمدشان را 30–40٪ افزایش میدهد. انعام (تیپ) در بخشهایی مثل رستوران و هتل نیز به درآمد کارکنان اضافه میکند.
باید توجه داشت نرخهای ذکر شده میانگین هستند و ممکن است برخی افراد کمتر یا بیشتر دریافت کنند. همچنین با توجه به سیاستهای عمانیزیشن، استخدام کارگران ساده خارجی جدید محدودتر شده است (در سال 2024 صدور ویزای کار جدید برای گروهی از مشاغل کارگری مانند بنّا، نقاش، برقکار ساختمان، پیشخدمت و… موقتاً تعلیق شد). اما کسانی که از قبل حضور دارند معمولاً قراردادشان تمدید میشود. به هر روی، اگر قصد دارید به عنوان نیروی کار ساده به عمان بروید، حتماً از طریق موسسات معتبر اقدام کنید تا از وضعیت قرارداد، محل اسکان و میزان حقوق اطمینان حاصل نمایید. قرارداد شما باید به زبان انگلیسی (یا عربی) تنظیم شده و تمامی جزئیات پرداخت و مزایا در آن قید شود. حداقل حقوق توافقی، ساعت کار، میزان اضافهکار و مرخصی، مزایایی چون مسکن و غذا، هزینه ویزا و اقامت، و شرایط فسخ قرارداد از موارد مهمی هستند که باید شفاف شوند. هرگز بدون قرارداد رسمی، صرف وعده کلامی، کار در عمان را آغاز نکنید. در مجموع، حقوق کارگران در عمان نسبت به استاندارد ایران بالاست و همین امر انگیزه مهاجرت کاری را ایجاد کرده است؛ ولی موفقیت در این مسیر مستلزم آگاهی، دقت در عقد قرارداد و عملکرد خوب در محیط کار است.
کار در عمان دیوار
عبارت “کار در عمان دیوار” به جستجوها و آگهیهای مربوط به کار در عمان در وبسایت دیوار (پلتفرم نیازمندیهای آنلاین ایرانی) اشاره دارد. بسیاری از کاریابیها و واسطهها برای جذب نیرو و معرفی فرصتهای شغلی عمان، از دیوار و شبکههای اجتماعی ایرانی استفاده میکنند. اگر در دیوار یا سایتهای مشابه با آگهیهایی تحت عناوینی مثل “استخدام در عمان با جای خواب”، “استخدام فوری عمان” یا “اعزام نیروی کار به عمان” مواجه شدید، لازم است با دقت و احتیاط عمل کنید. در این بخش درباره نحوه استفاده از آگهیهای دیوار و نکات مهم پیرامون آن توضیح میدهیم.
آگهیهای استخدام عمان در سایت دیوار
نگاهی به دیوار نشان میدهد که آگهیهای متعددی از گوشه و کنار ایران برای جذب نیروی کار در عمان منتشر میشوند. اغلب این آگهیها توسط موسسات کاریابی خصوصی یا دلالان نیروی کار ثبت شده است. برای مثال، در بهمن ۱۴۰۴ شرکتی در شیراز با عنوان “کاریابی و جذب نیروی کار در عمان” در دیوار آگهی داده بود که افراد را ثبتنام کرده و در سایت وزارت کار عمان رزومه آنها را ثبت میکند. در شرح این آگهی ذکر شده بود که پس از پیدا کردن کار مناسب، معادل یک ماه حقوق کارجو را به عنوان حقالزحمه دریافت خواهند کرد. همچنین هزینه اولیهای حدود 100 ریال عمان برای ثبتنام و انجام امور اداری دریافت میشد. این مدل نشاندهنده الگوی بسیاری از واسطههاست: یعنی ابتدا مبلغی جهت ثبتنام یا هزینههای اداری میگیرند و سپس تعهد میکنند پس از استخدام، مبلغی به عنوان پورسانت از حقوق شما بردارند (و معمولاً آن را پس از اشتغال قطعی مطالبه میکنند).
برخی آگهیهای دیوار صادقانه و از سوی موسسات دارای مجوز هستند، اما واقعیت این است که فضای دیوار نظارت کمتری نسبت به مجاری رسمی دارد و متأسفانه افراد سودجو هم در آن فعالیت میکنند. ممکن است با آگهیهایی مواجه شوید که وعده حقوقهای نجومی و شرایط فوقالعاده (مثلاً کارگری ساده با حقوق 40 میلیون تومان، اسکان رایگان، ویزای فوری) میدهند. همیشه این قبیل پیشنهادات را با دیده شک بنگرید. موسسات معتبر معمولاً در آگهیهای خود لحن واقعبینانه دارند و جزئیات روشنی ارائه میکنند، مثلاً مینویسند “نیازمند نجار ماهر برای شرکت ساختمانی در مسقط، حقوق 180 ریال + اسکان، هزینه ویزا بر عهده کارجو”.
توصیههای ایمنی در استفاده از آگهیهای دیوار
- اعتبار آگهیدهنده را بررسی کنید: اگر نام شرکت یا موسسه ذکر شده، آن را گوگل کنید و ببینید آیا مجوز “کاریابی خارجی” دارد یا خیر. موسسات کاریابی خارجی در ایران باید از وزارت کار مجوز داشته باشند و معمولاً نامشان در سایت اداره کل هدایت نیروی کار ذکر شده است. از آگهیدهنده بخواهید شماره مجوز یا تصویر آن را به شما نشان دهد.
- مبلغ پیشپرداخت را معقول نگه دارید: طبق دستورالعمل وزارت کار ایران، کاریابیهای خارجی مجازند مبلغی محدود برای ثبتنام و مشاوره اولیه دریافت کنند (در حد چند صد هزار تومان). اگر دیدید آگهیدهنده مبالغ سنگینی (مثلاً چندین میلیون تومان) قبل از اعزام طلب میکند، احتیاط کنید. اکثر قراردادها طوری است که حقالزحمه اصلی پس از کاریابی موفق اخذ میشود.
- قرارداد کتبی ببندید: هرگز به توافقات شفاهی یا چت در واتساپ اکتفا نکنید. از موسسه بخواهید قرارداد رسمی دو زبانه (فارسی-انگلیسی) تنظیم کند که در آن تعهدات طرفین مشخص باشد: شغل وعدهدادهشده چیست، حقوق دقیقاً چقدر است، چه مزایایی دارد، چه مبلغی و در چه زمانی باید به موسسه بپردازید، و اگر فرآیند منتج به ویزا و اعزام نشد تکلیف چیست. بدون قرارداد، در صورت بروز مشکل پیگیری حقوقی دشوار خواهد بود.
- هوشیار باشید: متأسفانه کلاهبرداری در حوزه اعزام کار وجود داشته و عدهای با گرفتن پول ناپدید شدهاند. اگر آگهی بیش از حد خوب به نظر میرسد یا آگهیدهنده اصرار عجیبی بر پرداخت فوری پول یا دادن اطلاعات شخصی (مثل گذرنامه) داشت، عجله نکنید. اول تحقیق کنید، شاید بتوانید با یکی از افرادی که قبلاً توسط آن موسسه اعزام شده صحبت کنید. حتی میتوانید از بخش کاریابی اداره کار استان خود درباره موسسه سوال کنید.
- زبان قرارداد و مدارک را بفهمید: برخی موسسات همهچیز را به شما نمیگویند. مثلاً ممکن است در قرارداد انگلیسی بندی باشد که شما متعهد به پرداخت فلان مبلغ شدهاید اما در نسخه فارسی مبهم ترجمه شده باشد. حتماً از فرد مسلط به زبان کمک بگیرید و مطمئن شوید هیچ ابهامی باقی نمیماند.
به طور خلاصه، سایت دیوار و شبکههای اجتماعی میتوانند ابزار مفیدی برای اطلاع از فرصتهای کار در عمان باشند، اما شما باید خودتان نقش فیلتر را ایفا کنید و آگهیهای واقعی را از ادعاهای دروغین جدا نمایید. چه بسا از طریق یک آگهی دیوار شغل خوبی در عمان بیابید – فقط کافیست مراحل را با دقت و هوشمندی طی کنید.
وضعیت کار در کشور عمان
برای درک چشمانداز اشتغال در عمان، باید نگاهی کلان به وضعیت اقتصادی و بازار کار این کشور انداخت. عمان اقتصادی رو به رشد اما متکی به نفت دارد و دولت آن در چارچوب چشمانداز 2040 تلاش میکند اقتصاد را متنوع کرده و وابستگی به نفت را کم کند. این برنامه توسعهای مستلزم پروژههای بزرگ زیربنایی و جذب سرمایهگذاری خارجی است که طبعاً به نیروی کار ماهر نیاز دارد. در این بخش ابتدا مروری بر بازار کار و نرخ بیکاری عمان خواهیم داشت و سپس سیاست عمانیزیشن و تأثیر آن بر نیروی کار خارجی را بررسی میکنیم.
اقتصاد عمان و نرخ بیکاری
عمان با جمعیتی حدود 5 میلیون نفر، یکی از پایینترین نرخهای بیکاری را در جهان عرب داراست. در سالهای اخیر نرخ بیکاری رسمی در عمان حدود ۳٪ یا کمتر گزارش شده است. هرچند این آمار ممکن است تمام واقعیت را منعکس نکند (مثلاً ممکن است جوانان عمانی بسیاری دنبال شغل دولتی باشند و فعلاً در آمار شاغلین بهعنوان کارآموز یا مشابه آن لحاظ شوند)، ولی به هر حال عمان با معضل بیکاری گسترده مواجه نیست. اشتغال بخش قابل توجهی از عمانیها در دستگاههای دولتی و نظامی باعث شده نرخ بیکاری پایین بماند. در بخش خصوصی، شرکتها تمایل دارند برای کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری از نیروی کار خارجی استفاده کنند که همین امر حضور مهاجران در بازار کار عمان را پررنگ کرده است.
بر اساس آمارهای سال 2023، جمعیت مهاجران در عمان حدود 39٪ از کل جمعیت کشور را تشکیل میدهد. این رقم قابل توجه نشان میدهد تقریباً از هر ۱۰ نفر ساکن عمان، ۴ نفر خارجی هستند. اکثر این مهاجران را نیروهای کار از کشورهای هند، بنگلادش، پاکستان و دیگر کشورهای آسیایی تشکیل میدهند که در مشاغل یدی و خدماتی مشغولند. همچنین تعداد قابل توجهی نیروی متخصص از کشورهای غربی، عربی و ایران در عمان حضور دارند. دولت عمان تصمیم دارد نسبت مهاجران به کل جمعیت را به 33٪ کاهش دهد. این هدف به معنای آن است که طی سالهای آینده رشد اشتغال باید عمدتاً به نفع عمانیها باشد و تعداد مهاجران به تدریج کمتر شود. البته مکانیسم دقیق رسیدن به این هدف هنوز اعلام نشده و احتمالاً عمده کاهش از محل خروج کارگران ساده اضافی خواهد بود نه متخصصان موردنیاز. به طور کلی وضعیت بازار کار عمان برای مهاجران اینگونه است: فرصتهای شغلی متنوع با حقوق مناسب وجود دارد، اما رقابت برای خارجیها نسبت به عمانیها شدیدتر است. یک عمانی تحصیلکرده تقریباً تضمین دارد که یا شغل دولتی یا در بخش خصوصی مشغول شود، اما یک مهاجر باید کارفرمایی بیابد که حاضر به طی کردن پروسه ویزا برای او باشد و این وقتی امکانپذیر است که مهاجر مهارتی ارزشمند برای آن شرکت به ارمغان بیاورد.
از منظر اقتصادی، رشد تولید ناخالص داخلی عمان در سالهای اخیر پایدار بوده و دولت با سرمایهگذاریهای عظیم (مثلاً در صنعت پتروشیمی، گردشگری ساحلی و بندرگاههای آزاد) در پی ایجاد اشتغال بیشتر است. پروژههای بزرگی نظیر منطقه ویژه اقتصادی دُقم، توسعه بندر صحار و گسترش صنعت توریسم در صلاله فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم فراوانی ایجاد خواهند کرد. بخش خصوصی عمان به آرامی در حال رونق گرفتن است و دولت تسهیلاتی برای کارآفرینی و جذب شرکتهای خارجی در نظر گرفته است. در مجموع اگر بخواهیم وضعیت کار در عمان را جمعبندی کنیم باید بگوییم: برای عمانیها اوضاع اشتغال خوب و رو به بهبود است، و برای خارجیها هم هنوز فرصتهای زیادی وجود دارد اما مسیر سختگیرانهتر شده است. نرخ پایین بیکاری نشان از آن دارد که اقتصاد ظرفیت جذب نیرو را دارد، اما سیاستهای جدید تعیین میکند چه کسی جذب شود.
سیاست عمانیزیشن و تأثیر بر نیروی کار
عمانیزیشن اصطلاحی است که به مجموعه سیاستهای دولت عمان برای جایگزینی نیروی کار خارجی با نیروهای عمانی اشاره دارد. این سیاست در دهههای اخیر همواره وجود داشته اما از حدود 2018 شتاب بیشتری گرفته است. وزارت کار عمان هر سال سهمیههایی برای استخدام عمانی در بخشهای مختلف تعیین میکند و هر شرکتی موظف است درصد معینی عمانی (بسته به صنعت، مثلاً ۳۰٪ در گردشگری، ۲۰٪ در ساختوساز و …) در کادر خود داشته باشد. به تازگی این سیاست وارد فازهای جدیتری شده است: ممنوعیتها و تعلیقهای مستقیم برای استخدام خارجیها در مشاغل معین. در سپتامبر 2024 وزارت کار عمان طی بخشنامهای 39 عنوان شغلی جدید را به فهرست مشاغل ممنوعه برای مهاجران اضافه کرد. این مشاغل طیف گستردهای از حرفهها را شامل میشوند: از راننده انواع کامیونها و لیفتراک گرفته تا مدیر پذیرش هتل، مشاغل دفتری در شرکتهای بیمه، فروشنده خودرو، حسابدار، نیروی منابع انسانی، تکنسینهای کامپیوتر و …. اجرای این ممنوعیتها مرحله به مرحله تا سال 2027 برنامهریزی شده است. مثلاً از ژانویه 2025 جذب مهاجر در برخی مشاغل IT و تحلیل سیستم ممنوع شد، از ژانویه 2026 مشاغل برنامهنویس و طراح وب و اپراتور کامپیوتر ممنوع میشود و تا 2027 ممکن است لیست بیشتری اضافه گردد. همچنین در کنار ممنوعیتهای دائمی، عمان در برهههایی تعلیق موقت 6 ماهه برای صدور ویزای برخی مشاغل اعلام میکند تا ابتدا نیاز شهروندان تأمین شود. برای نمونه نیمه دوم سال 2024 صدور ویزای کار جدید برای کارگر ساختمانی ساده، آجرچین، نقاش، خیاط و آرایشگر زنانه و تعدادی شغل خدماتی دیگر متوقف شد.
تأثیر این سیاستها بر نیروی کار خارجی دوگانه است. از یک سو، طبیعی است که تعداد فرصتهای شغلی در سطوح پایین و میانی که به خارجیها میرسد کمتر شود. شرکتها برای جلوگیری از جریمه و کسب امتیاز باید عمانی استخدام کنند و لذا شاید به مرور به نیروهای خارجی جدید نیاز کمتری داشته باشند. برخی مهاجران هم که در آن لیست مشاغل ممنوعه هستند ممکن است پس از اتمام قراردادشان جای خود را به عمانی بدهند. این میتواند به معنای افزایش نااطمینانی شغلی برای مهاجران باشد. از سوی دیگر، دولت عمان دریافته که برای موفقیت این طرحها باید مهارتآموزی عمانیها را بالا ببرد؛ به همین دلیل برنامههای آموزشی گستردهای ترتیب داده تا جوانان عمانی مهارتهای فنی و تخصصی یاد بگیرند. در کوتاهمدت، این دورههای آموزشی ممکن است فرصت حضور مشاوران و مدرسان خارجی را ایجاد کند. همچنین هنوز در بسیاری از مشاغل، مهاجران چرخ اقتصاد عمان را میچرخانند. حتی برخی مقامات عمانی تأکید کردهاند که کاهش تعداد مهاجران باید تدریجی و سنجیده باشد تا به پروژههای توسعه ضربه نزند. بنابراین اگر نیروی ماهری باشید که تخصص شما واقعاً مورد نیاز است، احتمالاً سیاست عمانیزیشن شما را هدف قرار نمیدهد یا دست کم به این زودی جایگزینی برایتان نخواهد بود.
نمونهای از اقدامات دولت در این راستا، اجباریکردن استخدام حداقل یک عمانی در هر شرکت خارجی تازهتأسیس در عمان است. طبق بخشنامه اکتبر 2024، تمامی شرکتهایی که مالکیت صد درصد خارجی دارند باید در سال اول تأسیس حداقل یک عمانی را استخدام کنند. این شرط برای دریافت مجوز فعالیت و حتی اخذ اقامت برای مدیران شرکت لازم است. چنین مقرراتی گرچه برای سرمایهگذاران خارجی چالشآفرین است، ولی نشان از عزم جدی عمان در تقویت اشتغال شهروندانش دارد.
به طور خلاصه، وضعیت نیروی کار در عمان در حال گذار است: دولت میخواهد وابستگی به نیروی خارجی را کمتر کند و از مهاجران بیشتر در نقشهای مشاورهای و انتقال دانش استفاده نماید تا اجرا و عملیات. برای یک کارجوی خارجی، این بدان معناست که باید روی مهارتآموزی، حرفهایگری و ارزشمندی خود تمرکز کند. اگر بتوانید در شغل خود بهترین باشید و مهارتی داشته باشید که کمبود آن در عمان حس میشود، احتمالاً حتی سیاستهای سختگیرانه هم مانع استخدام شما نخواهند شد. ولی اگر قصد دارید با مهارتهای عمومی و ابتدایی مهاجرت کنید، باید سریع دست به ارتقای تواناییهای خود بزنید تا در بازار کار رقابتی عمان حرفی برای گفتن داشته باشید. خوشبختانه عمان طی دهههای گذشته نشان داده که قدردان نیروی کار سختکوش خارجی است و تا زمانی که اقتصادش ایجاب کند، درهایش را کاملاً به روی مهاجران نمیبندد.
موقعیت شغلی در عمان
در این بخش منظور از “موقعیت شغلی” فرصتهای کاری مشخص و شرایط استخدام در حوزههای مختلف است. میخواهیم ببینیم برای نیروهای متخصص و همچنین نیروهای کارگری و ساده، چه موقعیتهایی در عمان فراهم است و چه ویژگیهایی مورد انتظار کارفرمایان است.
فرصتهای شغلی برای مشاغل تخصصی
برای افراد دارای تحصیلات دانشگاهی یا مهارتهای فنی پیشرفته، عمان میتواند مقصدی پربار باشد. بسیاری از شرکتهای عمانی و حتی سازمانهای دولتی، نیروی متخصص خارجی استخدام میکنند تا دانش و فناوری را منتقل کنند. مهندسان نفت و پتروشیمی در میادین نفتی و پالایشگاههای عمان تقاضای بالایی دارند (غالب پروژههای نفتی با مشارکت شرکتهای بینالمللی انجام میشود و زبان کاری انگلیسی است). مهندسان عمران و معماران در پروژههای ساختمانی بزرگ (مانند شهرسازیهای جدید، مجتمعهای گردشگری و زیرساختهای حملونقل) به کار گرفته میشوند. پزشکان، پرستاران و پیراپزشکان بهخصوص در بیمارستانهای خصوصی و مراکز درمانی مناطق کمجمعیتتر عمان بسیار مورد نیازند، زیرا تربیت نیروی بومی در این رشتهها زمانبر است. برای مثال، بیمارستانهای جدید التأسیس در شهرهایی چون صحار و نزوی در سالهای اخیر تعداد قابل توجهی کادر درمان خارجی جذب کردهاند. متخصصان فناوری اطلاعات (از مدیران شبکه گرفته تا برنامهنویسان و تحلیلگران سیستم) با رشد دولت الکترونیک و نیاز شرکتها به دیجیتالسازی، فرصتهای خوبی دارند، هرچند همانطور که اشاره شد دولت در تلاش است به تدریج عمانیها را نیز وارد این عرصه کند.
معلمان و اساتید نیز جزو مشاغل تخصصی پرتقاضا بودهاند – مدارس بینالمللی عمان همواره از کشورهای مختلف معلم استخدام میکنند و دانشگاههای عمان نیز از حضور اساتید خارجی استقبال میکنند (بهویژه در رشتههای فنی و پزشکی). کارشناسان امور مالی، حسابداری و بانکداری از هند و سایر کشورها سالهاست که در عمان اشتغال داشتهاند؛ در بانکها و شرکتهای سرمایهگذاری هنوز هم نیروهای خارجی در پستهای تخصصی دیده میشوند، گرچه اخیراً برخی سمتهای مالی و اداری برای عمانیها رزرو شده است. به طور کلی برای کسب یک موقعیت شغلی تخصصی در عمان، داشتن مدرک تحصیلی مرتبط، سابقه کار کافی (حداقل ۳–۵ سال) و تسلط به زبان انگلیسی ضروری است. تسلط به زبان عربی یک مزیت بزرگ محسوب میشود، ولی الزام همیشگی نیست – خیلی از خارجیهای شاغل در عمان عربی نمیدانند و مشکلی پیش نمیآید، هرچند یادگیری مقدماتی عربی کمک میکند با همکاران عمانی بهتر ارتباط بگیرید. چیزی که کارفرمای عمانی واقعاً از یک نیروی متخصص خارجی میخواهد، مهارت عملی، وجدان کاری بالا و انتقال دانش به نیروهای زیردست عمانی است. اگر بتوانید در محیط کار نقش منتور برای کارآموزان یا همکاران عمانی ایفا کنید، جایگاهتان مستحکم خواهد شد.
فرصتهای شغلی برای مشاغل غیرتخصصی
در بخش نیروهای کار سادهتر و مشاغل خدماتی، موقعیتهای شغلی در عمان بیشتر در صنایع ساختمانی، گردشگری و خدمات شهری متمرکز است. پروژههای عمرانی مانند ساخت هتلها، مجتمعهای تجاری و راهسازی همچنان در عمان جریان دارد و شرکتهای پیمانکاری نیاز به کارگر، بنا، نجار، آهنگر، لولهکش و رانندگان ماشینآلات سنگین دارند. این شرکتها معمولاً ترجیح میدهند از طریق پیمانکاران نیروی انسانی، کارگران خارجی را استخدام کنند. صنعت گردشگری و هتلداری نیز حوزه دیگری است که فرصت برای نیروهای خدماتی فراهم میکند: هتلها به کارکنان خانهداری، نظافتچی، باغبان، راننده، خدمتکار رستوران و… نیاز دارند. شهر مسقط و مناطق توریستی اطراف آن در چند سال اخیر شاهد افتتاح هتلها و ریزورتهای جدید بوده که برخی نیروی خود را از خارج تأمین کردهاند. همچنین در بخش فروش و خردهفروشی، فروشگاهها و مراکز خرید عمان نیروهای فروشنده و صندوقدار خارجی (اغلب از فیلیپین، هند و سریلانکا) در اختیار دارند که نشان میدهد اگر مهارت ارتباط با مشتری داشته باشید، میتوانید در این زمینه هم شغلی پیدا کنید.
با این وجود، باید واقعبین بود: عمان در حال حاضر بسیاری از مشاغل خدماتی ساده را در لیست ممنوعه مهاجران قرار داده یا به زودی قرار میدهد. برای مثال، شغلهایی مثل صندوقدار فروشگاه، متصدی منابع انسانی، منشی اداری، کارمند دفتری، نماینده فروش و راننده تاکسی تقریباً دیگر به مهاجران جدید تعلق نمیگیرد زیرا عمانیهای جویای کار میتوانند آنها را انجام دهند. در مقابل، شغلهایی نظیر کارگر مزرعه، ماهیگیر، رفتگر شهری، کارگر فصلی همچنان به مهاجران سپرده میشود چون اقبال عمانیها به آنها کم است. نکته مهم این است که برای کسب موقعیت کار در عمان در سطوح کارگری، معمولاً نیاز به داشتن آشنایی یا واسطه است. بسیاری از کارگران خارجی از طریق دوستان و اقوام خود که قبلاً در عمان بودهاند وارد بازار کار شدهاند. شبکههای غیررسمی خیلی اثرگذار است – مثلاً یک پیمانکار عمانی اگر از کار یک نجار ایرانی راضی باشد، شاید از او بخواهد چند نفر از همکاران یا بستگانش را نیز معرفی کند. به همین دلیل، اگر شما یک فرد ماهر (مثلاً جوشکار یا راننده جرثقیل) هستید و دنبال کار در عمان میگردید، بد نیست از افرادی که در عمان در همان حرفه مشغولند کمک بگیرید. آنها معمولاً از فرصتهای موجود باخبرند و میتوانند معرف شما باشند.
در مجموع، موقعیتهای کاری در عمان برای کارگران ساده در حال محدودتر شدن است اما هنوز از بین نرفته. کسانی که تجربه و مهارت خوبی در حرفهای خاص دارند (ولو بدون مدرک رسمی)، شانس بیشتری دارند که یک پیشنهاد کار واقعی دریافت کنند. در مقابل، افراد فاقد تخصص یا با توانایی عمومی ممکن است در بازار کار عمان جایی نیابند زیرا عمان اولویت را به شهروندان خود میدهد. اگر در این گروه دوم قرار دارید ولی اصرار به کار در عمان دارید، بهترین راه این است که از طریق دورههای مهارتی خود را به یک حرفه فنی مجهز کنید (مثل برقکاری صنعتی، تکنسین دستگاههای تهویه، نجاری، کاشیکاری و …). کارگران ماهر (Skilled workers) آینده بهتری در عمان خواهند داشت تا کارگران ساده. نکته آخر اینکه اخلاق کاری و انضباط شما در حفظ شغلتان در عمان بسیار مؤثر است – کارفرمایان عمانی به خوشقولی، وقتشناسی و تمیز کار کردن اهمیت میدهند و اگر در این موارد سرآمد باشید، حتی به دوستان عمانیشان شما را توصیه میکنند و ممکن است فرصتهای جدیدی نصیبتان شود.
موقعیت کار در عمان
در این قسمت به مفهوم “موقعیت کار” از زاویه فرهنگ و محیط کاری در عمان میپردازیم. منظور ما شرایط حاکم بر محیطهای کاری، فرهنگ سازمانی، عادات و رویههای کاری رایج و مواردی است که یک نیروی خارجی باید برای تطبیق با فضای کار در عمان بداند. آشنایی با این موارد به شما کمک میکند در محل کار عملکرد بهتری داشته باشید و سوءتفاهم فرهنگی پیش نیاید.
فرهنگ کاری و محیط اداری در عمان
فرهنگ کاری عمان ترکیبی از ویژگیهای فرهنگی عربی و الزامات حرفهای مدرن است. عمانیها به خوشخلقی، احترام متقابل و ایجاد روابط صمیمانه در محل کار اهمیت میدهند. احتمالاً در محیط کار عمان با همکاران بومی مواجه میشوید که در ابتدای روز به گرمی با شما احوالپرسی میکنند، در مورد خانوادهتان میپرسند و توقع دارند شما هم درباره احوال آنها بپرسید – این بخشی از آداب است و نشانه صمیمیت و احترام. بهتر است کمی در مورد آداب اجتماعی عمان بدانید: مثلاً مواجهه با همکار از جنس مخالف باید رسمی و محترمانه باشد؛ مردان عمانی به زنان دست نمیدهند مگر آنکه طرف مقابل شروع کند؛ در جمع اگر چای یا قهوه عُمانی به شما تعارف شد، رد کردن پیدرپی آن خلاف ادب است (دفعه دوم یا سوم بپذیرید). در محیط اداری، پوشش رسمی و آراسته مهم است. عمانیها خود معمولاً با لباس سنتی دشداشه و کلاه مخصوص (کما) به سر کار میآیند، اما از خارجیها انتظار میرود لباس اداری متعارف بپوشند (کت و شلوار یا پیراهن آستین بلند برای آقایان، و لباس رسمی پوشیده برای خانمها). حتی در گرمای شدید هم در دفاتر اداری کولر همیشه روشن است و لباس رسمی رعایت میشود.
ساعات اداری معمول در بخشهای دولتی 7:30 صبح تا 2:30 بعدازظهر است، اما در بخش خصوصی عموماً 8 یا 9 صبح تا 5 یا 6 عصر کار میکنند. برخی شرکتها (مخصوصاً شرکتهای سنتی یا فروشگاهها) ممکن است وسط روز یکی دو ساعت استراحت داشته باشند و عصر کار را ادامه دهند، اما روند کلی به سمت ساعت کار پیوسته است. نمازهای روزانه بخشی از زندگی مردم عمان است؛ در محیط کاری ممکن است همکاران عمانی شما سر ساعت اذان دست از کار بکشند و برای 10–15 دقیقه جهت ادای نماز بروند. این امری عادیست و شما نیز باید احترام بگذارید. اگر اتاق نماز یا مکان مخصوصی در محل کار وجود دارد، میتوانید در صورت تمایل از آن استفاده کنید. در ماه مبارک رمضان محیط کار تا حدی متفاوت میشود – ساعات کار کمتر است (معمولاً 6 ساعت در روز)، مسلمین روزهدارند و لازم است در حضورشان خوردن و آشامیدن نکنید. پس از ماه رمضان، تعطیلات عید فطر و قربان هر کدام چند روزی محیط کار را تعطیل میکند که خوب است از قبل برای آنها برنامهریزی کنید (مثلاً سفر کوتاه).
یکی دیگر از جنبههای فرهنگ کاری عمان روابط سلسلهمراتبی و محترمانه با مدیران است. احتمال دارد مدیر مستقیم شما عمانی یا یک خارجی باسابقه باشد. در هر صورت انتظار میرود به مقام بالاتر احترام ویژه بگذارید و در علن چالشی با او نداشته باشید. انتقاد کردن باید در فضای خصوصی و با ملایمت انجام شود. عمانیها در عین خونگرم بودن، در محل کار کمی رسمی و محافظهکارند. تعارفات و عناوین محترمانه (جناب، مهندس فلانی، دکتر فلانی) رایج است. وقتشناسی بسیار ارزشمند است – اگر جلسهای ساعت 9 تعیین شده، سعی کنید 5 دقیقه قبل آنجا باشید. البته برخی اتفاقات هم از کنترل شما خارج است؛ مثلاً ترافیک مسقط گاهی سنگین میشود یا سیستم اداری ممکن است کند عمل کند – در این مواقع صبور بودن و نشان دادن خونسردی یک فضیلت محسوب میشود.
در کل، محیط کاری عمان آرامتر و کماسترستر از مثلاً دبی یا کشورهای غربی است. عمانیها به کیفیت زندگی اهمیت میدهند و سعی میکنند تعادل کار و زندگی را حفظ کنند. ممکن است ببینید همکارتان بدون اضطراب ساعت 2 ظهر اداره را ترک میکند چون وقت خانوادهاش است. برای شما هم این فرصت هست که از یک ریتم کاری منطقی لذت ببرید. البته در برخی پروژههای خصوصی (مثلاً کار در یک پروژه عمرانی با مهلت فشرده) فشار کار زیاد خواهد بود، ولی این حالت همیشگی نیست. اگر بتوانید خود را با فرهنگ رفتار محترمانه، صبر و رعایت ادب اسلامی وفق دهید، کار کردن در عمان تجربه خوشایندی خواهد بود.
زبان، ارتباطات و سازگاری در محیط کار
زبان رسمی کسبوکار در عمان انگلیسی است، به ویژه در شرکتهای بزرگ، صنایع نفتی، بخش مالی و گردشگری تقریباً همه مکاتبات و جلسات به انگلیسی برگزار میشود (زیرا کارکنان چندملیتی هستند). حتی بسیاری از عمانیهای شاغل در بخش خصوصی تسلط خوبی به انگلیسی دارند. بنابراین شما با انگلیسی قوی مشکلی در ارتباطات کاری نخواهید داشت. با این حال یادگیری چند کلمه و عبارت عربی بسیار توصیه میشود – همین که بتوانید صبح به همکار عمانی سلامعلیک عربی کنید یا در جمع چند عبارت مودبانه به عربی بگویید، تاثیر مثبتی در ایجاد صمیمیت دارد. بسیاری از تابلوها، ایمیلهای اداری و برچسبها دو زبانه (عربی-انگلیسی) هستند، پس به تدریج کلمات عربی زیادی یاد خواهید گرفت.
در برقراری ارتباطات، عمانیها مردمانی مؤدب و میانهرو هستند. صدا را بلند کردن، جر و بحث شدید یا پرخاشگری را برنمیتابند و آن را توهینآمیز تلقی میکنند. پس اگر مشکلی یا دلخوری دارید، با آرامش و منطق مطرح کنید. بهخصوص به هیچ وجه یک عمانی را در انظار عمومی تحقیر یا سرزنش نکنید؛ حفظ آبرو در فرهنگ آنها بسیار مهم است. روحیه کار تیمی در محیطهای مدرن عمان وجود دارد ولی گاهی بوروکراسی سنتی هم حس میشود – مثلا ممکن است برای گرفتن یک تایید ساده از مدیران بالاتر، نامهنگاریهای متعدد لازم باشد. شما به عنوان یک خارجی نباید بیتابی کنید، بلکه بهتر است به رویهها احترام بگذارید و صبورانه پیگیری نمایید.
خوشبختانه عمان کشور مهاجرپذیری است و عمانیها برخورد خوبی با خارجیها در محیط کار دارند. شاید در کشورهای دیگر حوزه خلیج فارس نوعی شکاف بین شهروندان و مهاجران حس شود، اما در عمان غالباً همدلی بیشتری وجود دارد. به شما به چشم همکار و برادر دینی نگاه میکنند (اگر مسلمان باشید) یا حداقل میدانند که برای کمک آمدهاید. سازگاری با محیط کار عمان معمولاً چندان دشوار نیست؛ طی یکی دو ماه اول با سوال پرسیدن و مشاهده رفتار دیگران، فوتوفن کار دستتان میآید. اگر خطایی مرتکب شوید، معمولاً با ملایمت تذکر میدهند. مثلاً اگر ناخواسته آداب خاصی را رعایت نکردید، یک همکار صمیمی احتمالاً کنارتان میآید و آرام توضیح میدهد. این را به فال نیک بگیرید و کینهای نباشید.
نکته پایانی اینکه تعامل با سایر مهاجران را هم در برنامه داشته باشید. شما تنها خارجی محل کار نخواهید بود – با هندیها، عربهای کشورهای دیگر، اروپاییها یا حتی هموطنان ایرانی برخورد خواهید داشت. یک شبکه دوست و آشنا از ملیتهای مختلف بسازید. این کار هم فضای دلپذیرتری برایتان ایجاد میکند، هم اگر مشکلی پیش آمد گروه حامی دارید. عمان کشور غربت سختی نیست؛ ایرانیان مقیم هم زیادند و انجمنها و گروههای ایرانی در مسقط فعالند. بنابراین ضمن رعایت چارچوب کار، از زندگی اجتماعی و ساخت روابط دوستانه غافل نشوید. در مجموع، موقعیت کار در عمان از منظر فرهنگ محیطی کاملاً مثبت ارزیابی میشود و بسیاری از خارجیهایی که در عمان کار کردهاند، تجربه خود را خاطرهانگیز و ارزشمند توصیف میکنند.
نیروی کار در عمان
در این بخش به ترکیب و ویژگیهای نیروی کار عمان و تاثیر حضور مهاجران بر آن میپردازیم. شناخت ساختار نیروی کار به شما تصویر بزرگتری از جامعه کاری عمان میدهد و جایگاه خود را به عنوان یک مهاجر در آن بهتر درک خواهید کرد.
ترکیب جمعیتی نیروی کار عمان
همانطور که اشاره شد، نزدیک به 40٪ از جمعیت ساکن عمان را اتباع خارجی تشکیل میدهند. این نسبت در نیروی کار فعال حتی بالاتر است، چرا که درصد بزرگی از عمانیها در سن کار در بخش دولتی مشغولند یا به تحصیل اشتغال دارند و بسیاری از مشاغل خصوصی را خارجیها پوشش میدهند. طبق آمار، بیش از 80٪ نیروی کار بخش خصوصی در عمان خارجی هستند. البته این رقم با سیاستهای جدید رو به کاهش گذاشته است اما همچنان اکثریت کارکنان در شرکتهای خصوصی و کارگاهها را مهاجران تشکیل میدهند. به لحاظ ملیت، بزرگترین گروههای مهاجران کاری در عمان را اتباع هند، بنگلادش، پاکستان، فیلیپین و سریلانکا تشکیل میدهند. این افراد عمدتاً در مشاغل یدی، فنی و خدماتی حضور دارند. مثلا بخش ساختوساز و کارخانجات پر است از کارگران جنوب آسیایی؛ یا در هتلها و مراکز خرید به وفور کارکنان فیلیپینی دیده میشوند. ایرانیان نیز بخش کوچکی از نیروی کار مهاجر عمان را تشکیل میدهند که بیشتر در ردههای متخصص (پزشک، مهندس، تاجر) یا فنی ماهر (جوشکار، راننده حرفهای، سرآشپز) مشغولند. جامعه کار ایرانیان در عمان جمعیتی چند هزار نفری تخمین زده میشود و خوشنامی نسبی بین عمانیها دارند.
از نظر تفکیک بخشهای اقتصادی: در بخش نفت و گاز، نسبت مهاجران بالا است (زیرا شرکتهای خارجی زیادی پیمانکار هستند)؛ در گردشگری نیز مهاجران زیادی بهکار گرفته شدهاند؛ در صنایع خدماتی و فروش، عمانیسازی بیشتر موفق بوده و اکنون بیشتر فروشندگان و کارمندان دفتری عمانیاند. در حوزههایی مثل ماهیگیری و کشاورزی سنتی، هنوز بخش عمده کارگران مهاجرند چون عمانیها کمتر سراغ این مشاغل میروند. همچنین نیروی کار خانگی (خدمتکار منزل، پرستار بچه، راننده شخصی و …) تقریباً همگی مهاجر (عمدتاً زنانی از فیلیپین، اندونزی، هند و آفریقا) هستند.
دولت عمان به تدریج قوانینی برای توزیع متوازن نیروی کار تنظیم کرده؛ مثلا شرط استخدام عمانیهای معلول برای شرکتهای با بیش از 40 کارمند، یا الزام به ارائه برنامههای آموزش عمانی برای شرکتهای بالای 25 نفر. هدف از این کارها افزایش حضور عمانیها در بازار کار خصوصی است. بنابراین ترکیب نیروی کار عمان در حال تغییر است: از ترکیب غالباً مهاجر به سمت درصد بیشتر عمانی. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند عمان حتی در افق 2040 نیز نمیتواند کاملاً از نیروی مهاجر بینیاز شود – جمعیت عمان کم است و نرخ رشد پایینی دارد؛ از سوی دیگر، عطش توسعه اقتصادی نیروی انسانی فراتر از عرضه داخلی میطلبد. پس نیروی کار خارجی برای سالهای متمادی جزئی از بافت اقتصادی عمان خواهد بود. تنها تغییر این است که احتمالاً سهم مهاجران در ردههای پایینتر کمتر و در ردههای متخصص همچنان زیاد باقی بماند.
چشمانداز آینده نیروی کار و مهاجران
چشمانداز دولت عمان آن است که جامعهای با مهارت بالا و اقتصاد دانشی ایجاد کند. در چنین اقتصادی، نیاز به نیروهای خارجی کممهارت کمتر و نیاز به نیروهای متخصص شاید حتی بیشتر شود (چون عمانیهای متخصص هم محدودند). برای نمونه، اگر عمان بخواهد صنعت فناوری پیشرفته راه بیندازد، احتمالاً ناچار است صدها متخصص نرمافزار خارجی را جذب کند زیرا پرورش چنین نیرویی سالها زمان میبرد. همین امر در مورد برخی رشتههای پزشکی صادق است. بنابراین انتظار میرود در دهه پیشرو نقش مهاجران در بخشهای پیشرفته و تخصصی محفوظ بماند اما تعداد مهاجران کممهارت کاهش یابد. این روند شبیه اتفاقی است که در امارات و قطر نیز رخ میدهد، منتها با آهنگی کندتر.
برای خود مهاجران، دولت عمان بعضاً مشوقهایی هم در نظر گرفته است تا از خروج نیروهای ماهر جلوگیری کند. مثلاً شنیده شده طرحهایی برای اعطای اقامت بلندمدت به سرمایهگذاران و متخصصان خبره خارجی مطرح شده تا آنها احساس ثبات کنند. همچنین قوانین جدید کار اجازه میدهد یک مهاجر کارکشته راحتتر بین شرکتهای عمانی جابجا شود، که این خود جذابیت کار در عمان را بالا میبرد.
از دید عمانیها، حضور مهاجران همیشه هم رقابتی و منفی دیده نمیشود؛ بسیاری معتقدند مهاجران مکمل نیروی کار محلی هستند نه مزاحم آن. مهاجران کارهایی را انجام میدهند که عمانیها شاید تمایلی به انجامش نداشته باشند یا تخصص انجامش را هنوز کسب نکردهاند. همچنین مهاجران مصرفکننده و مشارکتکننده در اقتصاد محلی هم هستند (هر مهاجر پول در عمان خرج میکند، خانه اجاره میکند، مالیات غیرمستقیم میدهد و …). لذا در کل نگرش مثبتی نسبت به حضور کنترلشده مهاجران وجود دارد.
برای شما به عنوان یک نیروی کار مهاجر بالقوه، این چشمانداز حاوی این پیام است که: اگر مهارت و ارزشی دارید که به توسعه عمان کمک کند، جایگاهتان در نیروی کار آینده عمان محفوظ است. اما اگر فکر میکنید صرفاً با کار ساده میتوانید در عمان آینده طولانی داشته باشید، ممکن است ناامید شوید. پس بهتر است روی سرمایه انسانی خود کار کنید. خبر خوب اینکه عمان کشوری است که به وفاداری نیروی کار اهمیت میدهد؛ اگر سالها در عمان صادقانه کار کنید، کارفرمایان و حتی دولت قدردان خواهند بود. چه بسا بتوانید رشد شغلی داشته باشید و به سطوح بالاتر برسید. داستانهای موفقیت زیادی از مهاجران در عمان وجود دارد که از یک موقعیت پایه شروع کرده و با یادگیری و تلاش به مدیریت رسیدهاند.
در پایان، نیروی کار در عمان ترکیبی رنگارنگ از ملیتهاست که هر یک نقش خاصی ایفا میکنند. عمان تلاش میکند با حفظ تعادل، هم اشتغال مردم خودش را تضمین کند و هم از مهارتها و پشتکار مهاجران بهره ببرد. شما نیز اگر بخشی از این نیروی کار شوید، در تاریخ اقتصادی عمان سهمی خواهید داشت.
سوالات پرتکرار درباره کار در عمان
در این قسمت به چند پرسش رایج که برای کارجویان و علاقهمندان به اشتغال در عمان پیش میآید پاسخ میدهیم:
سوال ۱: برای کار در عمان به چه نوع ویزایی نیاز است؟
پاسخ: شما نیاز به ویزای کار عمان دارید که فقط با داشتن یک پیشنهاد شغلی (جاب آفر) از کارفرمای عمانی قابل دریافت است. ویزای توریستی یا ویزای جستجوی کار تنها برای حضور موقت و جستجو است و مجوز کار محسوب نمیشود. کارفرمای عمانی اسپانسر شما خواهد بود و پس از عقد قرارداد، برای ویزای کار و کارت اقامت کاری شما اقدام میکند. بنابراین ابتدا باید شغل و کارفرما را بیابید، سپس ویزای کار بگیرید.
سوال ۲: حداقل مدرک تحصیلی یا مدرک زبان برای کار در عمان چیست؟
پاسخ: بسته به شغل متفاوت است. برای مشاغل کارگری و مهارتی، مدرک تحصیلی الزام خاصی ندارد و مهارت عملی شما مهمتر است. برای مشاغل تخصصی معمولاً حداقل مدرک کارشناسی مرتبط یا مدرک فنی حرفهای معتبر نیاز است. از نظر مدرک زبان، عمان برای صدور ویزای کار هیچ آزمون زبان خاصی (مثل آیلتس) را الزامی نکرده است. اما در عمل دانستن زبان انگلیسی تقریباً ضروری است، چون زبان کاری اکثر شرکتها انگلیسی است. مدرک زبان نداشتن مانع کار نیست ولی باید بتوانید در مصاحبه و محیط کار به انگلیسی صحبت کنید. دانستن عربی مزیت است اما شرط استخدام نیست (به جز مشاغل معلم عربی و مشابه آن).
سوال ۳: آیا میتوان با کار در عمان اقامت دائم یا شهروندی عمان را بهدست آورد؟
پاسخ: خیر، بهطور معمول نمیتوان از طریق کار به اقامت دائم یا پاسپورت عمان رسید. ویزای کاری عمان موقت (1 تا 2 ساله) است و تا زمانی که شغل دارید تمدید میشود. اما قوانین عمان اعطای اقامت دائم یا تابعیت به خارجیها را بسیار محدود کرده و تقریباً غیرممکن است. تنها راه عملی شهروندی عمان ازدواج با تبعه عمان و زندگی طولانیمدت در این کشور است که آن هم شرایط سختی دارد. بنابراین باید کار در عمان را فرصتی برای درآمد و تجربه بدانید نه مسیر مهاجرت دائمی.
سوال ۴: آیا امکان بردن خانواده (همسر و فرزندان) به عمان وجود دارد؟
پاسخ: بله، اما مشروط به میزان حقوق شما. اگر حقوق ماهانه شما حداقل 500 ریال عمان باشد میتوانید برای همسر و فرزندان زیر 21 سال خود ویزای همراه (وابسته) بگیرید. در این حالت همسر و فرزندان اجازه زندگی و تحصیل در عمان خواهند داشت اما اجازه کار نخواهند داشت مگر اینکه جداگانه ویزای کار بگیرند. اگر حقوق شما کمتر از 500 ریال باشد، طبق قوانین فعلی مجاز به آوردن خانواده نیستید و باید تنها بروید یا تا افزایش درآمد صبر کنید. همچنین کارفرما هیچ تعهدی به تأمین هزینههای خانواده شما ندارد و هزینه بیمه و زندگی آنان بر عهده شماست. در کل بسیاری از مهاجران مجرد یا بدون همراه به عمان میآیند مگر اینکه موقعیت شغلی پردرآمدی داشته باشند.
سوال ۵: میانگین حقوق و درآمد در عمان چقدر است؟
پاسخ: درآمد در عمان بسته به نوع شغل بسیار متغیر است. به طور تقریبی: مشاغل ساده خدماتی و کارگری 150 تا 300 ریال عمان در ماه، مشاغل فنی و میانرده 300 تا 800 ریال، و مشاغل تخصصی و مدیریتی از 800 تا 3000 ریال یا بیشتر درآمد دارند. میانگین کلی درآمد سالانه در عمان حدود 37 تا 95 هزار دلار آمریکا برآورد میشود که معادل تقریبی 900 تا 2500 ریال عمان در ماه است. اما این فقط یک میانگین است – بسیاری از کارگران ساده ممکن است ماهی 200 ریال داشته باشند در حالی که یک پزشک 2500 ریال درآمد بگیرد. خوشبختانه هزینههای زندگی در عمان نسبت به درآمدها متعادل است و مهمتر اینکه مالیات بر درآمد صفر است، پس حقوق ناخالص همان خالص شماست.
سوال ۶: محدودیت سنی برای کار در عمان چقدر است؟
پاسخ: طبق قوانین وزارت کار عمان، بازه سنی مجاز برای صدور ویزای کار از 21 سال تا 60 سال است. افراد زیر 21 سال به عنوان نیروی کار بزرگسال پذیرفته نمیشوند. افراد بالای 60 سال هم معمولاً ویزای کار جدید دریافت نمیکنند مگر در موارد خاص و با مجوزهای ویژه (مثلاً یک متخصص بسیار باتجربه). بسیاری از کارفرمایان برای مشاغل مختلف شرط سنی خاصی را در آگهی ذکر میکنند (مثلاً 25 تا 45 سال) که بسته به ماهیت شغل است. ولی قاعده کلی همان 21 تا 60 سال است. پس اگر در این محدودهاید میتوانید اقدام کنید.
سوال 7: کدام رشتهها و مشاغل در عمان بیشتر مورد نیاز هستند؟
پاسخ: در حال حاضر رشتهها و صنایعی که بیشترین تقاضا برای نیروی کار (خصوصاً خارجی) دارند عبارتند از: پزشکی و پیراپزشکی (پرستار، ماما، پزشک متخصص)، مهندسی نفت و گاز (در همه گرایشها از حفاری تا شیمی و مکانیک)، مهندسی عمران و ساختمان، فناوری اطلاعات (برنامهنویسی، امنیت شبکه، تحلیل داده)، صنعت گردشگری و هتلداری (مدیر هتل، سرآشپز، راهنمای تور)، حسابداری و امور مالی در شرکتهای بینالمللی، و آموزش (معلمان زبان انگلیسی، علوم و ریاضیات در مدارس خصوصی). همچنین مشاغل فنی حرفهای مانند جوشکاری، برقکاری صنعتی، مکانیک خودروهای سنگین و رانندگی ماشینآلات در پروژهها همیشه مورد نیازند. عمان به طور کلی دنبال متخصص در اغلب رشتههاست چون جمعیت تحصیلکردهاش محدود است. اما در برخی حوزهها که نیروی داخلی کافی وجود دارد یا سیاست بومیسازی اجرا شده (مثل مشاغل اداری، بانکی، فروشندگی)، فرصت برای خارجیها کمتر شده است. بنابراین تمرکز خود را روی رشتههای فنی-مهندسی، پزشکی، IT و مشاغل فنی بگذارید که همچنان بازار بکر برای مهاجران هستند.
امیدواریم این راهنما توانسته باشد تصویری جامع و شفاف از شرایط کاریابی و کار در عمان برای شما ترسیم کند. با اطلاعات بهروز و دید واقعبینانه، میتوانید تصمیم درستی در مسیر شغلی خود بگیرید. موفق باشید!
